15 marca 1939 roku niemieckie wojska wkroczyły do Pragi bez jednego strzału. Czechosłowacja przestała istnieć, a nad miastem powiewały flagi ze swastyką, zanim jeszcze zapadła noc. Następnego dnia z zamku praskiego Adolf Hitler ogłosił utworzenie Protektoratu Czech i Moraw. Był to polityczny fikcyjny twór — formalnie autonomiczny, ale w rzeczywistości całkowicie kontrolowany przez nazistowskie siły policyjne.
Wśród obecnych na zamku był Reinhard Heydrich, jedna z najbardziej przerażających postaci hitlerowskiego reżimu. To on miał wkrótce zarządzać ziemiami czeskimi, wprowadzając system oparty na strachu, inwigilacji i nieustannych represjach. Lokalna elita polityczna nie protestowała. Coraz bardziej dostosowywała się do niemieckich żądań, podczas gdy zwykli ludzie żyli w ciągłym zagrożeniu aresztowaniem, torturami i egzekucjami.
Heydrich szybko zyskał przydomek „kata Pragi”. Jednak im bardziej brutalna stawała się okupacja, tym silniej rodziła się myśl o odwetu. W cieniu wojny zaczęto planować operację, która miała uderzyć w samo serce nazistowskiej władzy w Czechach. Dwaj żołnierze czesko-słowackiej armii na uchodźstwie, którzy walczyli we Francji w 1940 roku, a po jej upadku uciekli do Wielkiej Brytanii, zostali wybrani do wyjątkowego zadania.
Wyszkoleni przez brytyjskie Kierownictwo Operacji Specjalnych, przygotowywali się do misji, której powodzenie mogło odmienić los całego narodu. Latem 1941 roku zostali zrzuceni na teren okupowanej Czechosłowacji. Ich przetrwanie zależało od pomocy zwykłych ludzi — mieszkańców wsi i członków ruchu oporu, którzy udzielali im schronienia, żywności i kontaktów, doskonale wiedząc, że taka pomoc może kosztować życie ich samych i ich rodzin. Przez wiele miesięcy obaj agenci zmieniali kryjówki, ograniczali kontakty do zaufanej grupy osób i czekali na odpowiedni moment.
Wiosną 1942 roku nadszedł czas, by zadać cios. Ich celem był sam Heydrich. Rankiem 27 maja 1942 roku na zakręcie w Pradze-Libeń przygotowali zasadzkę. Gdy czarny mercedes z nazistowskim protektorem zwolnił na ostrym łuku, jeden z zamachowców rzucił się naprzód, próbując oddać strzał z pistoletu maszynowego.
Broń zacięła się w najważniejszym momencie. Wtedy drugi z nich rzucił bombę. Wybuch rozerwał karoserię, ale Heydrich przeżył pierwszy atak. Mimo ranny, sam wyszedł z pojazdu i próbował strzelać do napastników, zanim osunął się na ziemię.
Zamachowcy zniknęli w miejskim chaosie. Heydrich został przewieziony do szpitala, a jego stan początkowo wydawał się poprawiać. Lekarze wierzyli, że uda im się go uratować. Jednak wkrótce pojawiły się komplikacje.
Infekcja rozprzestrzeniała się w jego ciele, a jego stan gwałtownie się pogarszał. Kilka dni później jeden z najpotężniejszych ludzi nazistowskich Niemiec zmarł w praskim szpitalu. Dla okupantów śmierć Heydricha stała się pretekstem do bezprecedensowej fali terroru. Rozpoczęły się masowe łapanki, egzekucje i aresztowania, które miały zastraszyć całą ludność i zniszczyć resztki oporu.
10 czerwca 1942 roku niemieckie siły otoczyły małą wioskę Lidice niedaleko Pragi. To nie była operacja wojskowa — to był czysty akt terroru mający wysłać wiadomość całemu narodowi. Mężczyzn oddzielono i rozstrzelano na miejscu. Kobiety wywieziono do obozów koncentracyjnych.
Dzieci rozdzielono — część wybrano do germanizacji, a pozostałe wysłano do obozów zagłady, gdzie zginęły. Wioska została spalona i zrównana z ziemią. Nazwa Lidice miała zniknąć z map na zawsze. Zamachowcy, Gabčík i Kubiš, wraz z innymi agentami ruchu oporu przez kilka tygodni ukrywali się w Pradze, licząc na pomoc zaufanych rodzin.
Mimo ogromnej obławy i ciągłego zagrożenia zdradą, udawało im się unikać schwytania. Wszyscy oni musieli ukrywać się w krypcie kościoła Świętych Cyryla i Metodego, gdzie ich los wkrótce miał się dopełnić. Po zdradzie jednego z członków ruchu oporu do świątyni wtargnęło kilkuset esesmanów. Walka była nierówna.
Mimo desperackiej obrony, wszyscy agenci zginęli lub popełnili samobójstwo, aby nie wpaść w ręce wroga. Niemcy zabrali ich ciała do Instytutu Medycyny Sądowej w Pradze, gdzie przeprowadzono sekcję zwłok. Ich głowy zostały odcięte i zakonserwowane w formaldehydzie, aby wystawić je w muzeum zbrodni, które naziści planowali stworzyć po wojnie. 20 kwietnia 1945 roku, zaledwie kilka tygodni przed wyzwoleniem Pragi, Gestapo wywiozło ich szczątki.
Co się z nimi stało — nigdy nie zostało wiarygodnie potwierdzone. Ich ofiara nie poszła jednak na marne. Śmierć Heydricha złamała mit o niezwyciężoności nazistowskich Niemiec i pokazała całej Europie, że nawet najpotężniejszy okupant może zostać zaatakowany.
A pamięć o Lidicach i o ludziach, którzy oddali życie, by zapłacić za ten czyn, przetrwała do dziś.
