Pod koniec października Niemcy zajmują Mińsk, Smoleńsk, Kijów, Odessę i Charków. Miliony radzieckich żołnierzy jest zmuszonych do kapitulacji – otoczeni, odcięci od zaopatrzenia i posiłków. W ręce Niemców trafia około 5,7 miliona żołnierzy Armii Czerwonej; z nich 3,3 miliona umiera do końca wojny. Iwan Marczenko rodzi się 2 marca 1911 roku w ukraińskiej wsi Siergiejówka, należącej wtedy do imperium rosyjskiego.
Po trzech klasach szkoły zaczyna pracować jako górnik w Krzywym Rogu, dużym ośrodku hutniczym w dzisiejszej środkowej Ukrainie, wówczas części Związku Radzieckiego. Wstępuje do piechoty Armii Czerwonej 27 maja 1941 roku. Zaledwie kilka tygodni później, 10 lipca, zostaje wzięty do niewoli przez Niemców w pobliżu Białej Cerkwi, około 80 kilometrów na południe od Kijowa. Najpierw trafia do obozu jenieckiego na Ukrainie, potem do Stalagu 319 w Chełmie, we wschodniej Polsce okupowanej przez Niemców.
Szacuje się, że przez ten obóz przechodzi około 200 tysięcy jeńców, z których około 90 tysięcy ginie. Wielu umiera z głodu, chorób i wycieńczenia. Inni są rozstrzeliwani bez powodu. Marczenko jednak nie umiera w tym obozie.
W październiku 1941 roku zostaje wybrany do specjalnego obozu szkoleniowego w Trawnikach, gdzie naziści szkolą jeńców wojennych na strażników SS w ramach operacji Reinhard – kryptonimu niemieckiego planu wymordowania około 2 milionów Żydów. W lutym 1942 roku Marczenko przeprowadza w Lublinie łapanki Żydów, których wysyła się do obozów śmierci. W maju tego samego roku zostaje przeniesiony do obozu zagłady w Treblince, który otwarto latem 1942 roku. Tam nadzoruje proces eksterminacji.
Kiedy strażnicy uruchamiają silnik, spaliny są doprowadzane rurami do komór gazowych, zabijając ludzi w środku. Ze względu na wyjątkowe okrucieństwo wobec Żydów podczas akcji eksterminacyjnej szybko zyskuje przydomek „Iwan Groźny”. W obozie Marczenko nosi czarny mundur podobny do niemieckiego munduru SS, często w połączeniu ze skórzaną kurtką. Gdy ludzie skazani na śmierć zbliżają się do komór gazowych, często cofają się w przerażeniu, próbując zawrócić.
Wtedy Marczenko i jego towarzysz Szałajew biorą ich z powrotem i wpychają do środka. Gdy komory po obu stronach korytarza są pełne, obaj udają się do maszynowni i uruchamiają silniki, aby rozpocząć proces duszenia. Marczenko swoim bagnetem dźga kobiety w uda i okolice genitaliów, gdy idą do komór, a czasami także je gwałci. Uszy ofiar przybija gwoździami do ścian.
Ma też psa wyszkolonego do wyrywania genitaliów. Pewnego dnia z komory gazowej wychodzi żywa młoda dziewczyna, około 12–14 lat, szlochając: „Chcę do mamy”. Iwan zwraca się do jednego z żydowskich robotników i każe mu ją zgwałcić. Robotnik odmawia.
Wtedy Marczenko każe zaprowadzić oboje do dołu i rozstrzelać. Innym razem widziano, jak wyrwał niemowlę z rąk nagiej kobiety tuż przed tym, jak weszła do komory gazowej, i roztrzaskał mu czaszkę o ścianę. Zanim jesienią 1943 roku zlikwidowano ośrodek zagłady w Treblince, personel obozu zamordował około 925 tysięcy Żydów, a także nieznaną liczbę Polaków, Romów i radzieckich jeńców wojennych. 20 września 1943 roku konwój złożony z esesmanów i około 100 ukraińskich strażników z obozów operacji Reinhard wyrusza z Lublina w kierunku portowego miasta Triest na wybrzeżu Adriatyku w północno-wschodnich Włoszech.
Marczenko jedzie z nimi. We Włoszech pilnuje więzienia i bierze udział w łapankach włoskich obywateli, którzy mają trafić na przymusowe roboty do Niemiec. Po wojnie nie wraca do domu. Pewnego razu, gdy przyjeżdża na urlop, zaprasza znajomego do pobliskiej restauracji i zaczyna opowiadać mu o swojej ucieczce przed Niemcami.
Mówi, że nie zamierza wracać do domu po zakończeniu wojny, że chce zostać we Fiume, gdzie ma jugosłowiańską dziewczynę.
