Zawsze wiedziałam, że za sukces trzeba płacić wysoką cenę, ale nigdy nie przypuszczałam, że tą walutą okaże się zdrada najbliższych. Miałam wtedy 27 lat. Pracowałam jako instruktorka w domu kultury, zarabiając około trzech tysięcy na rękę. Ludzie żartowali, że Pan Bóg obdarzył mnie wyjątkowym talentem.
Moje obrazy żyły własnym życiem. Przez ostatnie dwa lata trzy duże galerie z Europy Zachodniej bombardowały mnie telefonami, oferując za serię moich prac miliony euro. Krytycy pisali entuzjastyczne recenzje, a kolekcjonerzy ustawiali się w kolejce. Ja jednak sprzedawałam tylko pojedyncze, najbardziej przeciętne płótna – dokładnie tyle, ile potrzebowałam na porządne farby, lniane podobrazia i dobry grunt.
Miałam bowiem wielkie marzenie, według moich bliskich kompletnie głupie i egoistyczne. Chciałam otworzyć własną galerię w samym centrum miasta, żeby nie wisieć u klamki kapryśnych kuratorów i nie oddawać połowy zarobku pośrednikom. Ta seria obrazów była moim najcenniejszym kapitałem. Trzymałam ją w dużej szafie w naszym skromnym dwupokojowym mieszkaniu w bloku z wielkiej płyty.
– Weroniko, to przecież kompletne szaleństwo – mąż Bartek, nauczyciel historii w podstawówce, krążył po pokoju poirytowany. – Gnieździmy się w tej ciasnej klitce z cieknącym kranem. Ja muszę odkładać z dwóch pensji na byle buty, a ty trzymasz w szafie majątek, który się marnuje. Jeden telefon do Berlina i kupujemy ładne trzypokojowe mieszkanie i porządne auto.
Dlaczego mamy klepać biedę przez jakąś nierealną galerię? Tylko cicho wypuszczałam powietrze, zmywając rozcieńczalnik z palców. Bartek był dobrym człowiekiem, ale twardo stąpał po ziemi. Nie potrafił zrozumieć, że jeśli wyprzedam wszystko teraz, na zawsze zostanę sezonową malarką, tańczącą tak, jak mi zagrają.
Z Olą, moją młodszą siostrą, było jeszcze trudniej. Miała 22 lata, studiowała edukację artystyczną i też próbowała sił w malarstwie. Całymi dniami ślęczała nad kopiami wielkich mistrzów, ale w jej pracach nie było ani krzty życia. Wszystko odtworzone bezbłędnie technicznie, lecz do bólu przeciętne i sztuczne.
Ola dusiła się z cichej zazdrości. Gdy nas odwiedzała, potrafiła stać godzinami przy moich sztalugach z zaciśniętymi wargami, by w końcu rzucić z jadem:
– No tak, ty to przecież masz ten swój wielki styl. Gdzie nam, zwykłym rzemieślnikom, do ciebie? Wszystko rozpadło się pewnego październikowego wieczoru.
Wracałam późno z pracowni, a Bartek przyjechał po mnie naszym zardzewiałym rzęchem. Na śliskim skrzyżowaniu wprost w nas wjechała ciężarówka, która przejechała na czerwonym świetle. Pamiętam przeraźliwy zgrzyt gniecionej blachy, potężne uderzenie w bok od mojej strony i nagłą ciszę. Potem nastąpiły tygodnie zawieszenia między życiem a śmiercią.
Gdy w końcu się ocknęłam, od wypadku minęły niemal dwa miesiące. Najgorszy koszmar zaczął się, gdy zdjęto mi bandaże z głowy. Otworzyłam oczy i nie zobaczyłam niczego. Nerw wzrokowy został poważnie uszkodzony.
Bartek i Ola zmieniali się przy moim łóżku. Płakali, trzymali mnie za ręce, karmili łyżeczką. W ich głosach słychać było czułość, jakiej nigdy wcześniej od nich nie doświadczyłam. – Damy radę, Weroniczko, zobaczysz – szeptał Bartek, całując moje spierzchnięte dłonie.
– Najważniejsze, że jesteś z nami. Będziemy teraz twoimi oczami. Nie mieli pojęcia, że szpital, do którego trafiłam, współpracował z czołowym Instytutem Okulistyki. Tydzień po diagnozie odwiedził mnie znany profesor.
Wyjaśnił, że w ramach programu wsparcia dla ludzi kultury mogą poddać mnie eksperymentalnemu zabiegowi. Pojawiła się szansa i chwyciłam się jej z całych sił. Zabieg przeprowadzono w tajemnicy. Sama ubłagałam lekarzy, żeby niczego nie zdradzali mojej rodzinie, bo marzyłam o wielkiej niespodziance.
Rano, dzień przed wyjściem, profesor zdjął mi opatrunek. Świat eksplodował feerią barw. Widziałam białe ściany, śnieg za oknem, siwy wąs lekarza. Wzrok wrócił w stu procentach, ale oczy musiały odpocząć.
Założyłam ciemną opaskę i wróciłam do domu prowadzona pod rękę przez Bartka. Udawałam całkowitą bezradność, w myślach układając scenariusz uroczystej kolacji, podczas której zdejmę opaskę i rzucę im się na szyję. Nie wiedziałam jeszcze, że ta niespodzianka zamieni się w mój najgorszy koszmar. Drzwi mieszkania zamknęły się z dobrze znanym trzaskiem.
Bartek prowadził mnie przez przedpokój, a ja czułam dziwny niepokój. – Weroniczko, uważaj, tu jest próg – mówił ciepło, aż przesadnie słodko. – Ola już jest. Ugotowała obiad.
Usiądź na kanapie, my się wszystkim zajmiemy. Skinęłam głową. Pod grubą opaską miałam szeroko otwarte oczy. Materiał był specjalną tkaniną medyczną – z zewnątrz wyglądał na nieprzezroczysty, ale wystarczyło pochylić głowę, by przez splot przy dolnej krawędzi dostrzec zarysy mebli i sylwetki ludzi.
Obraz był rozmazany, ale wystarczał. Opadłam na kanapę. Po chwili weszła Ola. Przytuliła moją głowę do piersi.
– Weronka, siostrzyczko, dzięki Bogu, że jesteś w domu – rozszlochała się, gładząc mnie po włosach. – Tak się modliliśmy. Jeśli trzeba, rzucę pracę i zostanę twoją opiekunką. – Dziękuję wam – wykrztusiłam z cichym uśmiechem.
Wszystko we mnie krzyczało: zdejmij opaskę, powiedz im, że widzisz. Ale przestroga profesora powstrzymała mnie. Wytrzymam do jutra. Za to jaki będzie szok.
Bartek i Ola krzątali się w kuchni, szepcząc między sobą. Z czasem radosna ekscytacja ustąpiła miejsca pierwszemu ukłuciu w sercu. Przez dolną krawędź opaski zobaczyłam, jak Bartek wchodzi do pokoju po czasopisma. Przeszedł obok mnie, a ja kątem oka spojrzałam na jego twarz.
Nie było na niej ani krzty czułości. Wyglądał na zwyczajnie wściekłego i poirytowanego. Gdy przypadkiem dotknęłam jego rękawa, wzdrygnął się z obrzydzeniem i szarpnął ramieniem, jakby odganiał natrętnego owada. Chwilę później zajrzała Ola.
Podeszła do mojej toaletki, na której stała kasetka z biżuterią – tej samej, której nigdy nie pozwalałam jej ruszać. Bez wahania sięgnęła po mój ulubiony srebrny pierścionek z turkusem od profesora z ASP, wsunęła go na palec, obróciła dłoń przed lustrem i nie pomyślała nawet, by go odłożyć. W środku aż mnie ścisnęło. To były drobiazgi, ale cuchnęły fałszem.
Przed dziewiątą teatralnie ziewnęłam. – Bartek, położę się, bo głowa mi pęka. Zjedzcie coś sami. – Jasne, Weroniczko.
Idź odpoczywać – odprowadził mnie do sypialni, nakrył kołdrą. – My posiedzimy cicho w kuchni. Pocałował mnie w czoło i wyszedł. Stare drewniane drzwi wypaczyły się od wilgoci, zamek nie zaskoczył do końca i została szczelina, przez którą wpadała smuga światła.
Leżałam w ciemności, słuchając kroków. Odczekałam dziesięć minut, aż w mieszkaniu zrobiło się cicho, po czym bezszelestnie zsunęłam opaskę. Oczy przywykły do półmroku. Podeszłam do uchylonych drzwi i spojrzałam przez szparę.
Z kuchni dobiegały przytłumione śmiechy i brzęk kieliszków. Bartek i Ola coś świętowali. – Oleńka, polej jeszcze – usłyszałam rozbawiony głos Bartka. – Napijmy się za powodzenie naszej wielkiej akcji.
Przez te dwa miesiące w szpitalu siedziałem jak kołek, aż mięśnie twarzy bolały od udawania zatroskanego świętego. – Oj tam, Bartek, za to jak świetnie to odegraliśmy – Ola zaśmiała się piskliwie. – Weronka oślepła, skrzydła ma podcięte. Teraz będzie nam jadła z ręki i tańczyła, jak jej zagramy.
– Dzwoniłeś już do galerii w Berlinie? – Dzwoniłem – Bartek wypuścił powietrze. – Ten kurator jest w siódmym niebie. Biorą całą serię od ręki.
Wszystkie siedem płócien, trzysta tysięcy euro za sztukę. Polowali na nie od lat, a ta moja wariatka trzęsła się nad nimi i marzyła o własnej galerii. Zmuszała mnie do życia z pensji belfra i szukania butów na wyprzedażach. Nienormalna.
– Trzysta tysięcy za każdy – powtórzyła Ola z nabożnym zachwytem. – Wychodzi po ponad milion na głowę. Kupię sobie mieszkanie w centrum Warszawy i porządny samochód. – Ale co zrobimy z obrazami?
– zapytała. – Ona przecież będzie chodzić do pracowni po omacku. – Proszę cię – Bartek parsknął. – Co ona tam wyczuje?
Rozmiar krosna. Jutro kupimy zwykłe podobrazia w tym samym formacie trzydzieści na pięćdziesiąt. Ty maźniesz na nich warstwę farby, żeby pachniały i miały zgrubienia. Ona i tak jest ślepa jak kret.
Dotknie, płótno jest, rama jest, zapach farby jest. Oryginały zapakujemy do kartonów po telewizorach i wywieziemy do garażu, a stamtąd do Berlina. – Genialne – Ola wybuchnęła śmiechem. – Będzie nam jeszcze po nogach całować za to, że się nią opiekujemy.
Stałam w ciemności, czując, że ściany się zaciskają. Mój mąż i moja rodzona siostra dzielili skórę na niedźwiedziu. Świętowali moją ślepotę jak największy sukces swojego życia. Coś we mnie pękło.
Pierwszą myślą było wpaść do kuchni, zrzucić opaskę i roztrzaskać Bartkowi butelkę o głowę. Ale chłodny umysł malarki powstrzymał mnie. Awantura niczego nie zmieni. Zaczęliby płakać i padać na kolana, ale nie ponieśliby kary.
O nie, pomyślałam, czując wściekłe łzy na policzkach. Chcieliście widowiska? Dostaniecie swój spektakl, ale finał namaluję ja. Wróciłam na łóżko, naciągnęłam opaskę i wpatrywałam się w sufit.
Do rana zostały najdłuższe godziny w moim życiu. Rano Bartek i Ola przeszli samych siebie. Przynieśli owsiankę, dmuchali na łyżkę, głaskali po dłoni. – Weroniczko, musimy wyskoczyć do miasta – powiedział Bartek słodkim głosem.
– Złożyć wypowiedzenie Oli i załatwić parę spraw. Termos stoi na stoliku, telefon na szybkim wybieraniu. Gdyby coś się działo, dzwoń. Postaramy się wrócić szybko.
– Jedźcie, kochani – odpowiedziałam cicho, nadstawiając policzek pod fałszywy pocałunek. Gdy drzwi się zamknęły, jednym ruchem zrzuciłam opaskę. Pokój zalało słońce. Podeszłam do szafy.
Płótna leżały na miejscu, obok stały puste kartony, które Bartek potajemnie wniósł, gdy spałam. Miałam jakieś pięć godzin. Najpierw zamknęłam szafę na klucz i schowałam go do kieszeni. Teraz nie mogli niczego wynieść.
Zabrałam telefon, zamówiłam wystawną ucztę z najlepszej restauracji – pieczoną rybę, jagnięcinę, przystawki i dwie butelki wina. Zrobiłam perfekcyjny makijaż, ułożyłam włosy i włożyłam czarną jedwabną suknię, tę samą, w której odbierałam nagrodę podczas wernisażu. Nakryłam do stołu w salonie, zapaliłam świece, otworzyłam wino. Dochodziła szósta wieczorem, gdy w przedpokoju usłyszałam szepty i szelest reklamówek.
Bartek z Olą weszli na palcach, dźwigając podobrazia. – Cicho, Ola! – syknął mąż. – Zajrzę do Weroniki.
Pewnie śpi nasza biedna inwalidka. Przeszli przez korytarz i zamarli na progu salonu. Paczka wypadła Bartkowi z rąk i z hukiem uderzyła o parkiet. Na środku pokoju, w blasku świec, przy zastawionym stole siedziałam ja.
W czarnej jedwabnej sukni, z kieliszkiem wina w dłoni, patrzyłam im prosto w oczy. – O matko, Weronka! – Ola cofnęła się, blednąc. – Kto ci pomógł?
– Bartek stał jak wryty. – Ktoś tu był? – Siadajcie, kochani, obiad stygnie – uśmiechnęłam się łagodnie. – Postanowiłam zrobić wam niespodziankę.
Sądząc po minach, wyszła doskonale. Lekarze przywrócili mi wzrok jeszcze w szpitalu. Stał się prawdziwy cud. – Ty…
wszystko widzisz? – wykrztusił Bartek, pociągając za kołnierzyk. – Widzę. Po co ten cały cyrk?
Pewnie po to, żeby zupełnie przypadkiem podsłuchać waszą nocną pogawędkę. O kuratorze z Berlina, o trzystu tysiącach za obraz, o podmianie na tanie płótna ze sklepu. Prawda, że wymyśliliście to genialnie? No cóż, kłopoty hartują człowieka.
Szykuj się, Bartek, bo przed tobą masa trudności. Ola padła na kolana. – Weronka, siostrzyczko, błagam, to wszystko Bartek wymyślił. On mnie podkusił.
Diabeł mnie podkusił. Wybacz mi! – A kiedy podkradałaś mój pierścionek z turkusem, też pamiętałaś o więzach krwi? – zapytałam lodowato.
– Kłamczucha. Oboje cieszyliście się z mojej ślepoty jak z wygranej na loterii. – Weronika, posłuchaj, poniosło nas… – zaczął Bartek.
– Jutro rano mój adwokat składa pozew rozwodowy. Twoje manatki są spakowane do tych kartonów, które przygotowałeś na moje obrazy. Macie dziesięć minut, żeby się wynieść. Jeśli będziecie dłużej, dzwonię po policję.
Czas start. Zrozumieli, że dyskusje nie mają sensu. Zapłakana Ola i blady Bartek chwycili torby i pudła, potykając się o porzucone podobrazia, dosłownie wypadli z mieszkania. Zamek zatrzasnął się z głuchym stukiem.
Zostałam sama. Podeszłam do okna i otworzyłam je na oścież. Wdarło się świeże, chłodne powietrze. Patrzyłam na tętniącą życiem ulicę i poczułam, że ten wypadek dokonał cudu.
Otworzył mi oczy na ludzi, których miałam tuż obok siebie. Sprawiedliwości stało się zadość, a pasożyty zostały z niczym. Przede mną otwierały się drzwi do własnej galerii, świata moich obrazów i całkowicie wolnego nowego życia.
