Barbara miała już serdecznie dość rozmów o tym, co powie jej przyszła teściowa. Ślub miał się odbyć na początku września, a do tego czasu zostało niewiele ponad dwa miesiące. W kuchni na stole leżały próbki zaproszeń, lista gości i notes z wydatkami, który urósł już do prawdziwego koszmaru. Sala weselna, suknia, fotograf, tort, słodki stół, podróż do Sopotu.
Wszystko razem miało zamknąć się w czterdziestu pięciu tysiącach złotych. Dla kobiety pracującej jako administratorka w przychodni i jej narzeczonego z firmy budowlanej to była ogromna suma. Tego popołudnia siedziała z Wojciechem przy stole i sprawdzała menu. Nagle jej wzrok padł na jego twarz.
Od kilku tygodni coś było nie tak. Chodził do pracy jak zwykle, ale wieczorami bywał cichy, zamyślony, jakby nosił w sobie coś, czego nie chciał jej powiedzieć. Barbara zepchnęła to uczucie na przygotowania do ślubu i nerwy. W końcu każdy ma prawo do gorszego dnia.
Następnego dnia tuż po pracy zadzwonił telefon. Głos Jadwigi, przyszłej teściowej, brzmiał inaczej niż zwykle. Nie było w nim ani chłodu, ani słodkiej uprzejmości, którą zwykle serwowała razem z ciastem. Był napięty, jakby specjalnie dobierała słowa.
„Przyjedź sama” – powiedziała. „Musimy porozmawiać o Wojciechu. ”
Barbara poczuła ukłucie niepokoju. Jadwiga zawsze miała sposób na to, żeby ją zbić z tropu uwagą o fryzurze, sukni albo wyborze sali.
Ale tym razem w jej głosie nie było złośliwości. Było coś, czego Barbara nie potrafiła nazwać. W mieszkaniu teściowej pachniało szarlotką i cynamonem. Na stole stały dwie filiżanki, dzbanek z kawą i talerz z ciastem.
Jadwiga jednak nie wyglądała jak kobieta, która zaprosiła synową na spokojny podwieczorek. Siedziała sztywno, z dłońmi splecionymi na obrusie i nawet nie zaproponowała Barbarze kawałka ciasta. „Usiądź” – powiedziała krótko. Barbara zajęła miejsce naprzeciwko niej, czując, jak serce bije jej szybciej.
Jadwiga przez chwilę patrzyła w okno, jakby zbierała siły. W końcu zaczęła mówić. Wojciech ma poważne problemy ze zdrowiem. Czeka go długie leczenie.
Niewykluczone, że przez pewien czas nie będzie zdolny do pracy, a może nawet potrzebować stałej pomocy. Barbara poczuła, że świat wokół niej zwalnia. Jeszcze rano wybierała kolor wstążek do zaproszeń. Teraz słuchała, że mężczyzna, z którym chciała spędzić resztę życia, może nie być w stanie normalnie funkcjonować.
„Dlaczego on sam mi tego nie powiedział? ” – wyszeptała. „Bo nie wie, jak zareagujesz” – odpowiedziała Jadwiga, patrząc jej prosto w oczy. „I chyba rozumiesz, że w tej sytuacji ślub może nie mieć sensu.
”
Barbara nie mogła wydobyć z siebie głosu. Jeszcze rano zastanawiała się nad serwetkami. Teraz miała myśleć o tym, że Wojciech może nigdy nie wrócić do zdrowia? Że ślub nie ma sensu?
„Dlaczego pani w ogóle tak mówi? ” – zapytała cicho. „Bo życie z chorym człowiekiem to nie są romantyczne obietnice. To obowiązki, zmęczenie, rezygnacja z własnych planów” – odpowiedziała Jadwiga.
„Wojciech nie chciał cię tym obciążać. ”
Barbara wstała od stołu, nie dotykając kawy ani ciasta. „Muszę z nim porozmawiać. ”
„Daj mu trochę czasu” – rzuciła za nią Jadwiga.
„Nie naciskaj. ”
Ale Barbara wyszła. Dopiero na przystanku poczuła, że drżą jej ręce. Całą drogę do domu myślała o jednym: Wojciech jej nie zaufał.
Przecież mieli zostać małżeństwem. Jak mieli razem przejść przez trudne leczenie, skoro on nie potrafił powiedzieć jej prawdy? W mieszkaniu nadal czekały rozłożone zaproszenia, a na oparciu krzesła wisiał pokrowiec z suknią ślubną. Barbara zdjęła buty, usiadła przy stole i przez długą chwilę patrzyła na plan usadzenia gości przypięty kolorowymi karteczkami do ściany.
Potem wyjęła umowy z salą weselną, fotografem, cukiernią i hotelem w Sopocie. Zaczęła liczyć, ile pieniędzy mogłaby odzyskać. Otworzyła notes z oszczędnościami. Miała odłożone prawie dwadzieścia pięć tysięcy złotych.
Planowała przeznaczyć je na ślub i urządzenie mieszkania. Teraz bez wahania pomyślała, że te pieniądze mogą pójść na leczenie Wojciecha, na rachunki, na cokolwiek, czego potrzebowałby w chorobie. Następnego dnia czekała na niego po pracy. Wojciech wszedł do mieszkania później niż zwykle.
Gdy zobaczył Barbarę siedzącą przy stole, od razu zrozumiał, że już wie. „Mama ci powiedziała? ” – zapytał. „Powiedziała.
”
Zdjął kurtkę, ale nie usiadł. „Nie chciałem, żebyś dowiedziała się w ten sposób. ”
„To dlaczego sam mi nie powiedziałeś? ”
„Nie wiedziałem jak.
”
„Kiedy byłeś u lekarza? ”
„Niedawno. ”
„U jakiego lekarza? ”
„Basia, nie zaczynaj teraz przesłuchania.
” – Wojciech przeszedł do okna. „Sytuacja jest poważna. Leczenie może potrwać długo. Nie wiadomo, jak będzie z pracą.
”
Barbara wstała. „Nie masz prawa decydować za mnie. Przeniesiemy ślub. Odwołamy Sopot.
Spróbuję odzyskać pieniądze za hotel. Nasze oszczędności przeznaczymy na leczenie i rachunki. Mogę brać dodatkowe zmiany w przychodni. Jeśli będzie trzeba, przeprowadzę się do ciebie albo ty zostaniesz tutaj.
Nie będziesz sam. ”
Wojciech milczał, patrząc na nią z dziwnym wyrazem twarzy. W tej chwili zadzwonił dzwonek. Na progu stała Jadwiga, jakby dokładnie wiedziała, kiedy powinna się pojawić.
Weszła do środka, rozejrzała się po mieszkaniu i pokiwała głową. „A jeśli Wojciech długo nie będzie pracował? ” – zapytała. „Damy sobie radę.
”
„A jeśli będziesz musiała utrzymywać was oboje? ”
„Będę pracowała więcej. ”
„A jeśli całe życie będzie potrzebował pomocy? ”
Barbara odpowiedziała bez wahania.
„Miłość nie kończy się wtedy, kiedy zaczynają się trudności. ”
Podeszła do ściany i zdjęła plan usadzenia gości. Zwinęła kartkę spokojnym ruchem, po czym spojrzała na Wojciecha. „Wesele może poczekać.
Najważniejsze, żebyś nie został z tym sam. ”
Kilka minut później wyszła, mówiąc, że rano zadzwoni do hotelu. Gdy drzwi się zamknęły, Jadwiga odczekała chwilę, po czym ściszonym głosem powiedziała do syna: „Widzisz? Jeszcze trochę poczekamy.
Muszę mieć całkowitą pewność. ”
Minęły prawie trzy tygodnie. Barbara zdążyła odwołać podróż do Sopotu, z której odzyskała tylko część pieniędzy. Z salą weselną poszło niewiele lepiej.
Właściciel zgodził się przesunąć termin, ale uprzedził, że gdyby później całkiem zrezygnowali, odzyskają najwyżej połowę zaliczki. Barbara przyjęła to bez dyskusji. Brała dodatkowe zmiany w przychodni, zostawała po godzinach, czasem przychodziła w soboty. Wracała do domu tak zmęczona, że zasypiała przy włączonym telewizorze.
Każde dodatkowe sto złotych odkładała na osobne konto. Wojciech tymczasem nadal chodził do pracy. Wstawał rano, zakładał koszulę, brał kluczyki do samochodu i wracał wieczorem jak dawniej. Czasem nawet narzekał na korki, klientów i bałagan w firmie.
„Skoro jesteś taki zmęczony, może powinieneś wziąć zwolnienie” – powiedziała Barbara któregoś wieczoru. „Jeszcze nie ma potrzeby. Na razie czuję się dobrze. ”
„A kiedy zaczynasz leczenie?
”
„Wkrótce. ” – odpowiedział krótko. „To znaczy kiedy? ”
„Jak tylko lekarz wszystko ustali.
”
„Mogę z tobą pojechać na wizytę? ”
„Nie trzeba. ”
„Chciałabym wiedzieć, co mówi lekarz. ”
Wojciech spiął się.
„Basia, naprawdę nie chcę, żebyś siedziała ze mną w przychodni i słuchała rzeczy, które tylko cię zdenerwują. ”
„A jak nazywa się ten lekarz? ”
Zawahał się ledwie na sekundę. „Nie pamiętam.
Mama ma zapisane. ”
To zdanie zostało z Barbarą na długo. Mama ma zapisane. Coraz częściej wszystko miała zapisane Jadwiga.
Daty konsultacji, wyniki, kolejne kroki. Gdy Barbara pytała Wojciecha o szczegóły, ten odpowiadał ogólnie albo odsyłał ją do matki. A Jadwiga zawsze mówiła to samo: „Jeszcze czekamy. Lekarz przesunął termin.
Nie ma sensu denerwować się zawczasu. ”
Barbara próbowała to sobie tłumaczyć miłością i strachem. Ale z każdym dniem rosło w niej ciche, nieprzyjemne poczucie, że coś się nie zgadza. Pewnego popołudnia Teresa, jej przyjaciółka, niemal siłą wyciągnęła ją do małej kawiarni niedaleko rynku.
Barbara wyglądała na wyczerpaną, z podkrążonymi oczami i napięciem w twarzy. „Od tygodni prawie nie odpoczywam” – przyznała. Teresa zamieszała kawę. „Mogę cię o coś zapytać?
”
„Pytaj. ”
„Dlaczego o zdrowiu Wojciecha rozmawiasz głównie z jego matką, a nie z nim? ”
Barbara już miała odpowiedzieć, że Wojciechowi jest trudno, że potrzebuje czasu, że nie każdy potrafi mówić o chorobie. Ale nagle zabrzmiało to pusto.
Odstawiła filiżankę. „Sama nie wiem” – powiedziała tylko. Teresa nic więcej nie powiedziała. Nie musiała.
Kilka dni później Jadwiga przyszła do nich bez zapowiedzi. Usiadła w kuchni i zaczęła mówić o pieniądzach. „Dobrze byłoby mieć zapas na kilka miesięcy. Nie wiadomo, co się wydarzy.
”
„Odkładam wszystko, co mogę” – odpowiedziała Barbara. Jadwiga spojrzała na jej dłoń. „Masz jeszcze ten złoty łańcuszek po babci? ”
Barbara uniosła brwi.
„Mam. ”
„Można by go sprzedać. Biżuteria leży w szufladzie, a pieniądze mogą się przydać. ”
Barbara poczuła, jak narasta w niej złość.
„To pamiątka. ”
„W małżeństwie trzeba umieć z czegoś zrezygnować, zwłaszcza kiedy mąż będzie potrzebował pomocy. ”
„Pomogę Wojciechowi, bo go kocham” – odpowiedziała Barbara twardo. „Ale nie będę zdawać przed panią żadnego egzaminu.
”
Jadwiga wyprostowała się. „Matka ma prawo wiedzieć, czy kobieta, która chce wejść do rodziny, nie ucieknie przy pierwszych trudnościach. ”
W kuchni zapadła cisza. Barbara patrzyła na nią długo, ale nic już nie powiedziała.
Wieczorem, kiedy zostali sami, Wojciech próbował rozładować napięcie. „Nie przejmuj się mamą. Jeszcze trochę i wszystko wróci do normy. ”
Barbara spojrzała na niego.
„Do normy? ”
Wojciech zamarł. „No, miałem na myśli, że wszystko się wyjaśni… ”
Ale przecież wcześniej mówili o długim leczeniu, o możliwej utracie pracy, o stałej pomocy.
Barbara nie zaczęła kłótni. Po raz pierwszy od wielu tygodni nie próbowała go tłumaczyć. Zaczęła po prostu patrzeć uważniej. Dwa dni później zadzwoniła Jadwiga.
Jej głos był zaskakująco pogodny. „Barbaro, przyjedź w niedzielę na obiad. Mamy dla ciebie bardzo dobrą wiadomość. ”
W niedzielę Barbara przyjechała kilka minut po czternastej.
Już od progu poczuła zapach rosołu i pieczonego mięsa. Na stole stała waza, półmisek z pieczenią, sałatka jarzynowa i makowiec pokrojony w równe kawałki. Jadwiga wyjęła nawet odświętny obrus, ten sam, którego używała na Boże Narodzenie. Barbara od razu zwróciła uwagę na Wojciecha.
Siedział obok matki z dłońmi splecionymi pod stołem. Kiedy weszła, podniósł wzrok tylko na chwilę. „Jesteś! ” – powiedziała Jadwiga z szerokim uśmiechem.
„Siadaj, zaraz podam rosół. ”
Barbara zajęła miejsce naprzeciwko Wojciecha. „Mówiła pani, że macie dla mnie dobrą wiadomość. ”
„Wszystko po kolei.
Najpierw zjedzmy. ”
Ale Barbara nie miała apetytu. Przez cały obiad obserwowała Wojciecha. Nie pytał, jak minął jej tydzień.
Nie wspomniał o żadnym lekarzu. Jadwiga za to mówiła dużo – o sąsiadce, która sprzedała mieszkanie, o kuzynce, która znów pokłóciła się z córką, o tym, że młodzi ludzie dziś nie rozumieją, czym jest odpowiedzialność. Dopiero kiedy talerze po pieczeni zostały odsunięte, a na stole pojawił się makowiec, Jadwiga odchrząknęła i wyprostowała plecy. „Barbaro, każda matka martwi się o swoje dziecko.
Nieważne, ile syn ma lat. Ja od początku chciałam dla niego dobrze. Wojciech zawsze był wrażliwy, łatwo ufał ludziom… ”
Barbara zmarszczyła brwi.
„Nie bardzo rozumiem, do czego pani zmierza. ”
Jadwiga uśmiechnęła się tak, jakby właśnie miała powiedzieć coś, co wszystkich ucieszy. „Bałam się, że kiedy pojawią się prawdziwe trudności, po prostu odejdziesz. ”
„Jakie trudności?
”
Jadwiga poprawiła serwetkę. „Te, o których rozmawiałyśmy. ”
Przez chwilę nikt się nie odzywał. Potem Jadwiga powiedziała spokojnie: „Wojciech nie jest ciężko chory.
”
Barbara patrzyła na nią bez ruchu. „Co? ”
„Nie ma żadnego długiego leczenia. Nie grozi mu utrata pracy.
Nie będzie potrzebował stałej opieki. ”
Barbara przeniosła wzrok na Wojciecha. „Nie rozumiem. ”
Jadwiga westchnęła, jakby musiała wyjaśnić coś oczywistego.
„To była próba. ”
Te trzy słowa zabrzmiały w pokoju niemal uroczyście. „Chciałam sprawdzić, co zrobisz, kiedy dowiesz się, że wspólne życie może nie być łatwe. Czy nie odwołasz wszystkiego i nie znikniesz.
”
Barbara nadal milczała. Jadwiga mówiła dalej, coraz pewniejsza siebie. „Musiałam wiedzieć, czy jesteś z nim naprawdę, czy tylko do czasu, aż wszystko dobrze się układa. Teraz już wiem.
” – pochyliła się nad stołem i powiedziała z zadowoleniem. „Zdałaś próbę, Barbaro. Teraz wiem, że naprawdę go kochasz. Możecie spokojnie wrócić do przygotowań.
Nie mam już nic przeciwko temu ślubowi. ”
Wstała od stołu i poszła do kuchni. Po chwili wróciła z butelką bezalkoholowego napoju musującego i trzema kieliszkami. „Trzeba to uczcić.
W końcu wszystko dobrze się skończyło. ”
Barbara spojrzała na Wojciecha. „Od kiedy o tym wiedziałeś? ”
Wojciech poruszył się nerwowo.
„Mama sama to wymyśliła. ”
„Nie o to pytam. Od kiedy wiedziałeś? ”
„Kiedy dokładnie?
”
„Niedługo po tym, jak mama z tobą rozmawiała. ”
Barbara poczuła, że brakuje jej powietrza. „Czyli wiedziałeś prawie od początku. ”
„Nie chciałem się w to mieszać.
”
„Nie chciałeś się mieszać? ” – jej głos był cichy, ale Wojciech spuścił wzrok. „Mama powiedziała, że to potrwa tylko chwilę. Nie chciałem się z nią kłócić.
”
Barbara siedziała nieruchomo. „Odwołałam Sopot. Straciliśmy część pieniędzy. Przeniosłam ślub.
Wzięłam dodatkowe zmiany. Liczyłam, czy dam radę utrzymać nas oboje. Przez kilka tygodni budziłam się z myślą, że człowiek, którego kocham, może potrzebować pomocy do końca życia. ”
Wojciech rozłożył ręce.
„Chciałem tylko, żeby mama zobaczyła, że jesteś ze mną na dobre i na złe. ”
W jednej chwili Barbara zrozumiała wszystko. Nie chodziło tylko o Jadwigę. Chodziło o niego.
O to, że pozwolił matce oceniać jej miłość, że uznał, iż musi coś udowodnić, że jej słowo, jej obecność i wszystkie wspólne lata nie wystarczały. Jadwiga odstawiła butelkę z irytacją. „Nie przesadzaj. Przecież nic złego się nie stało.
Wszystko dobrze się skończyło. ”
Barbara spojrzała na pierścionek zaręczynowy. Potem bardzo powoli zsunęła go z palca. Trzymała go w zamkniętej dłoni, czując na skórze ciepły metal.
Wojciech patrzył na nią z rosnącym niepokojem. „Basia, nie rób niczego pochopnie. ”
Barbara uniosła wzrok. „Pochopnie?
”
Jej głos był spokojny. Właśnie to przestraszyło go najbardziej. Nie krzyczała, nie płakała, nie szukała słów. Jakby decyzja dojrzewała w niej od chwili, gdy Jadwiga powiedziała, że wszystko było próbą.
„Posłuchaj mnie” – zaczęła. „Gdybyś naprawdę był chory, zostałabym. Zrezygnowałabym ze ślubu, z Sopotu, z pieniędzy, które odkładałam przez lata. Pracowałabym więcej.
Pomagałabym ci tyle, ile byłoby trzeba. Nie przez miesiąc czy dwa. Tak długo, jak długo potrzebowałbyś wsparcia. ”
Jadwiga prychnęła cicho.
„Przecież właśnie dlatego wiemy, że się nadajesz. ”
Barbara spojrzała na nią z niedowierzaniem, ale zaraz przeniosła wzrok na Wojciecha. „Choroby bym się nie przestraszyła. Ale nie chcę żyć w rodzinie, w której miłość sprawdza się kłamstwem.
”
Rozprostowała palce i położyła pierścionek na stole tuż przed Wojciechem. Drobny stuk metalu o porcelanowy talerzyk zabrzmiał w pokoju wyjątkowo głośno. „Basia, proszę” – powiedział Wojciech. „Daj mi szansę.
Popełniłem błąd. ”
„To nie był jeden błąd. ”
„Kocham cię. ”
„A mimo to patrzyłeś, jak się boję.
”
Wojciech wstał gwałtownie. „Chciałem tylko uspokoić mamę. Ona nie była do ciebie przekonana. Myślałem, że jak zobaczy, ile jesteś w stanie dla mnie zrobić, to wreszcie da nam spokój.
”
Barbara pokręciła głową. „Czyli moje słowo nie wystarczało. Te wszystkie lata też nie wystarczały. Musiałam jeszcze zdać wasz egzamin.
”
„Nie mów »wasz«. To był pomysł mamy. ”
„Ale ty się zgodziłeś. ”
Zapadła cisza.
Wojciech wyglądał tak, jakby dopiero teraz usłyszał te słowa. „Naprawdę możemy to naprawić. Wrócimy do przygotowań. Zadzwonimy do sali, ustalimy nowy termin.
Wszystko jeszcze może być tak, jak planowaliśmy. ”
Barbara odpowiedziała bez złości. „Nie można budować małżeństwa na kłamstwie, które miało sprawdzić, czy zasługuję na wasze zaufanie. ”
Jadwiga odsunęła krzesło.
„No nie wierzę. Robisz tragedię z czegoś, co miało dobre intencje. ”
„Dobre intencje? ”
„Przecież powiedziałam, że możecie się pobrać.
”
Barbara spojrzała na nią długo. „To nie pani decydowała, czy ten ślub się odbędzie. O tym od początku decydowaliśmy Wojciech i ja. A teraz decyzję podejmuję sama.
”
Jadwiga zbladła. Przez moment nie znalazła odpowiedzi. Była przyzwyczajona, że inni tłumaczą się przed nią, proszą o zgodę albo próbują ją udobruchać. Nie spodziewała się, że Barbara po prostu odbierze jej całą władzę jednym spokojnym zdaniem.
„Odwołam salę” – ciągnęła Barbara. „Zadzwonię do fotografa, cukierni i hotelu. Gości też poinformuję sama. ”
Wojciech zrobił krok w jej stronę.
„A pieniądze stracę tyle, ile trzeba. Mogę oddać swoją część. ”
„Nie o pieniądze tutaj chodzi. ”
Barbara wzięła torebkę.
Nie groziła, że opowie wszystkim, co zrobili. Nie zapowiadała zemsty. Nie chciała widzieć ich wstydu ani tłumaczeń przed rodziną. Wszystko to wydało jej się zupełnie niepotrzebne.
Wystarczyło odejść. „Basia, zostań” – powiedział Wojciech. Zatrzymała się przy drzwiach. „Zostałabym przy tobie w chorobie.
Ale nie zostanę przy człowieku, który pozwolił, żeby jego matka urządziła mi próbę z miłości. ”
Wyszła. Na przystanku długo czekała na autobus do centrum. Powietrze było chłodne, a nad domami zbierały się ciemne chmury.
Kiedy autobus wreszcie przyjechał, usiadła przy oknie i wyjęła telefon. Najpierw zadzwoniła do właściciela sali weselnej. „Chciałabym całkowicie odwołać przyjęcie. Tak, rozumiem warunki.
Proszę przygotować rozliczenie. ”
Potem zamknęła oczy. Zabolało ją dopiero wtedy, kiedy autobus ruszył. Nie przez salę, suknię ani pieniądze.
Bolała ją utrata przyszłości, którą uważała za pewną. Następnego dnia spotkała się z Teresą w tej samej małej kawiarni. Teresa nie pytała, czy Barbara jest pewna. Nie mówiła, że może powinna dać Wojciechowi jeszcze jedną szansę.
Postawiła przed nią kawę i kawałek ciepłej szarlotki. „Odwołałam ślub” – powiedziała Barbara. Teresa tylko przykryła jej dłoń swoją. Barbara spojrzała przez okno.
„Boli. Ale pierwszy raz od wielu tygodni czuję, że znowu mogę oddychać. ”
Tymczasem w domu Jadwigi stół wciąż był zastawiony. Rosół wystygł, pieczeń wyschła, a makowiec pozostał nietknięty.
Wojciech siedział bez słowa. Jadwiga patrzyła na pierścionek leżący na talerzyku. Była pewna, że to ona wybiera żonę dla syna, że to ona zdecyduje, czy Barbara zostanie przyjęta do rodziny i czy ślub w ogóle się odbędzie. Dopiero teraz zrozumiała, że jej zgoda nigdy nie była najważniejsza.
Ostatnie słowo od początku należało do Barbary.
