„Wiesz co, Michał? Twoja rodzinka może sobie pójść do restauracji. Oczywiście za twoje pieniądze, albo nawet do parku, jak im tam wygodniej. ”
Dorota delikatnie dmuchnęła na świeżo pomalowany paznokieć i z zadowoleniem obejrzała czerwony połysk.
Siedziała w kuchni, spokojna jak niedzielny poranek, jakby właśnie nie powiedziała czegoś, od czego Michałowi kawa prawie stanęła w gardle. On zamarł przy lodówce, w dłoni trzymał niedopitą filiżankę porannej kawy. Zamrugał raz, potem drugi, jakby próbował upewnić się, czy dobrze usłyszał. Do jego czterdziestych szóstych urodzin zostały dokładnie dwa dni.
Zwykle o tej porze w mieszkaniu na poznańskich Ratajach zaczynało się już przedurodzinowe zamieszanie. W kuchni pachniało smażoną cebulką, gotowanymi warzywami na sałatkę jarzynową, pieczonym mięsem, ogórkami kiszonymi i czymś słodkim z piekarnika. Dorota kręciła się od rana do nocy między blatem, kuchenką a zlewem, a Michał co jakiś czas tylko zaglądał i pytał, czy może czegoś spróbować. Tym razem jednak na blacie stał tylko lakier do paznokci, szklanka wody i mały talerzyk z obranymi mandarynkami.
– Dorota, ty tak na poważnie? – zapytał w końcu, nerwowo się uśmiechając. – Żartujesz sobie, prawda? – Ani trochę.
– Ale przecież ciocia Grażyna wczoraj dzwoniła. Pytała, czy zrobisz tę swoją pieczeń ze śliwką. Wujek Ryszard też się wybiera. Bartek z Elżbietą przyjdą, jeszcze parę osób od strony mamy.
No, z piętnaście osób się zbierze. – Świetnie. – Dorota podniosła na niego wzrok. W jej oczach nie było ani złości, ani wahania.
Tylko chłodny, spokojny koniec cierpliwości. – To tę pieczeń upieczesz. – Ja? – Michał odstawił filiżankę na blat trochę zbyt mocno.
– Ty, ja pasuję. Nie mam pojęcia o gotowaniu. – To się nauczysz. Dorota pamiętała poprzednie urodziny Michała tak dokładnie, że aż ją czasem ściskało pod żebrami.
Przygotowywała się wtedy jak do wesela. Dwie doby stała przy kuchence. Gotowała, kroiła, piekła, doprawiała, próbowała, poprawiała. Zrobiła trzy ciepłe dania, wielką miskę sałatki jarzynowej, śledzie, jajka faszerowane, galaretę, koreczki, półmiski z wędliną, tartaletki z pastą i jeszcze ciasto.
Nogi wieczorem miała jak z waty, a plecy bolały ją tak, jakby cały dzień przerzucała węgiel w piwnicy. Goście przyszli punktualnie całą gromadą i prawie wszyscy z pustymi rękami. Nie chodziło jej nawet o prezenty. Nie była taka.
Ale żeby nikt nie przyniósł choćby pudełka czekoladek, butelki wina, małego bukieciku. Tylko ciocia Grażyna wręczyła Michałowi trzy smętne goździki w przezroczystej folii, z miną tak uroczystą, jakby przekazywała rodzinne srebra. Do stołu zasiedli błyskawicznie i równie błyskawicznie zaczęli czyścić półmiski. Jedli głośno, dużo, bez skrępowania, a między jednym kęsem a drugim rozdawali oceny.
– Dorotko, w sałatce jarzynowej marchewka powinna być drobniej pokrojona – pouczała ciocia Grażyna, nakładając sobie trzecią porcję. – Takie duże kawałki to nieelegancko wyglądają. – Pieczeń trochę sucha, nie uważasz? – mruknął wujek Ryszard, dłubiąc wykałaczką w zębach.
– A te śledzie jakieś bez wyrazu – dorzuciła Elżbieta, krzywiąc usta. – Chyba octu pożałowałaś. Dorota wtedy przełykała upokorzenie razem z herbatą. Uśmiechała się sztywno, tłumaczyła, że może rzeczywiście, że następnym razem doprawi mocniej, że mięso pewnie za długo postało w piekarniku.
Sama nie wiedziała, po co się tłumaczy. Chyba z tego głupiego odruchu, że gospodyni musi być miła, nawet kiedy ktoś depcze jej po palcach. Ale prawdziwy szok przyszedł dopiero na koniec. Kiedy goście zaczęli się zbierać, ciocia Grażyna otworzyła swoją ogromną torbę, taką, z którą spokojnie można by jechać PKP na tydzień do sanatorium.
Wyjęła z niej cały stos plastikowych pojemników. Różne rozmiary, czyściutkie, przygotowane. – No, Dorotko kochana, zbierzemy resztki, żeby się nie zmarnowało – zarządziła tonem kierowniczki z dawnej stołówki. – Przecież szkoda wyrzucać.
I zebrali. Do pudełek trafiła połowa nietkniętej wędliny, kawałki pieczeni, resztki jajek, śledzie, sałatka jarzynowa upchnięta łyżką do samej pokrywki. Nawet kawałki niedojedzonego ciasta zabrali, jakby to była najnormalniejsza rzecz na świecie. Dorota stała przy kredensie i patrzyła, jak jej dwudniowa praca rozchodzi się po cudzych torbach.
Zostawili po sobie tylko tłuste talerze, brudne sztućce, okruszki na obrusie i tę ciszę po zamknięciu drzwi, w której człowiek nagle czuje się jak służąca we własnym domu. Tego przedstawienia nie zamierzała powtarzać nigdy więcej. – Dorota, no jak ty sobie to wyobrażasz? – Głos Michała wyrwał ją ze wspomnienia.
– To jest moja rodzina. Oni są przyzwyczajeni, że u nas zawsze jest normalny stół. Jak ja im spojrzę w oczy? – Normalnie.
Michał, prosto. – Zakręciła buteleczkę z lakierem, odłożyła ją na bok i popatrzyła na niego już bez uśmiechu. – Twoja rodzina przychodzi się najeść za darmo. Przepraszam za szczerość, ale taka jest prawda.
Oni nie przychodzą świętować z tobą. Oni przychodzą napchać brzuchy, a potem jeszcze mnie obgadać nad talerzem. Michał poczerwieniał. – Przesadzasz.
To są normalni ludzie. Po prostu mają swoje przyzwyczajenia. – Cudownie. To niech swoje przyzwyczajenia zaspokajają za swoje pieniądze albo za twoje, skoro jesteś takim gościnnym gospodarzem.
– Wstała, poprawiła rękaw bluzki i wskazała brodą na kuchnię. – Kuchnia jest cała twoja. Fartuch wisi na haczyku, garnki są w dolnej szafce, patelnie pod zlewem. Ja dla nas i dla Basi zrobię mały torcik, a reszta – twoi goście, twoje menu.
Najpierw wziął Dorotę na litość, że przecież rodzina, że ludzie będą gadać, że ciocia Grażyna już wszystkim powiedziała, że u Michała jak zawsze będzie porządny stół. Potem zaczął o tradycji, o tym, że u nich od lat tak się robiło, że imieniny, urodziny, święta, wszystko zawsze przy pełnych półmiskach. Na końcu przeszedł do wstydu. – I co ja im powiem?
– rozłożył ręce. – Że moja własna żona odmówiła zrobienia obiadu na moje urodziny? Przecież ciocia Grażyna mnie żywcem zje. Dorota nawet nie podniosła głosu.
To właśnie najbardziej go denerwowało. Gdyby krzyczała, mógłby krzyczeć razem z nią. Gdyby płakała, mógłby ją pocieszać albo udawać, że nie wie, o co chodzi. Ale ona siedziała spokojnie z tymi czerwonymi paznokciami i patrzyła na niego tak, jak patrzy się na człowieka, któremu trzeba wreszcie powiedzieć prawdę.
– Michał, oni nie przychodzą dla ciebie. – Nie zaczynaj znowu. – Przychodzą dla stołu, dla pieczeni, sałatki, śledzi, ciasta i tego, że ktoś im wszystko poda pod nos. A potem ten ktoś jeszcze ma z uśmiechem słuchać, że za słono, za sucho, za grubo pokrojone i nie tak, jak trzeba.
Ty to bierzesz za bardzo do siebie, bo to ja stoję przy tej kuchence, nie ty. Zapadła cisza. Z klatki schodowej dobiegł stuk windy. Gdzieś za ścianą sąsiadka puściła wodę w łazience.
Zwyczajne blokowe odgłosy, a w ich kuchni zrobiło się tak gęsto, że można by tę ciszę kroić nożem. Michał poczerwieniał aż po uszy. Było mu przykro, ale bardziej chyba było mu niewygodnie, bo Dorota mówiła spokojnie, a w tym spokoju tkwiło coś, przed czym nie miał jak uciec. – Dobrze – rzucił w końcu.
– Skoro tak stawiasz sprawę, sam wszystko zrobię. Dorota lekko uniosła brwi. – Proszę bardzo. I zobaczysz, że to żadna wielka sztuka.
W tym gotowaniu nie ma żadnej filozofii. Same babskie wymówki. Wstał tak gwałtownie, że krzesło zapiszczało o podłogę. Poszedł do sypialni i trzasnął drzwiami, aż w kredensie zabrzęczały szklanki.
Dorota została w kuchni sama. Spojrzała na zamknięte drzwi, potem na swoje paznokcie i tylko cicho westchnęła. Sobota przyszła szybciej, niż Michał by sobie życzył. Od rana w kuchni było jak na zapleczu baru mlecznego w godzinach szczytu, tylko bez wprawy i bez sensu.
Garnki obijały się o siebie, szuflady trzaskały, zlew był już po godzinie pełen brudnych noży, desek i misek. Michał w kolorowym fartuchu Doroty, założonym na domowy podkoszulek, stał nad koszem i obierał ziemniaki, a właściwie walczył z nimi. Obierki leciały wszędzie – na podłogę, pod szafki. Jedna przykleiła się nawet do nogi krzesła.
Michał sapał, marszczył czoło i co chwilę zerkał na telefon, gdzie miał otwarty jakiś przepis. Na kuchence w małym rondlu groźnie bulgotała woda, a na patelni olej syczał tak, jakby za chwilę miał wybuchnąć. Dorota wyszła z pokoju koło południa. Miała na sobie nową sukienkę, delikatny makijaż i tę minę kobiety, która pierwszy raz od dawna nie spieszy się do żadnego garnka.
Za nią wybiegła Basia, wystrojona, z małym plecaczkiem i błyszczącymi spinkami we włosach. – Tatusiu, my idziemy! – zawołała w stronę kuchni. – Wszystkiego najlepszego jeszcze raz.
Michał wychylił się zza framugi. Twarz miał czerwoną. W jednej ręce trzymał nóż, w drugiej półobranego ziemniaka. – Jak to idziecie?
Dokąd? Goście będą za kilka godzin! – Do kina – odpowiedziała Dorota pogodnie. – Na ten nowy film dla dzieci.
Potem pójdziemy na lody, może jeszcze do kawiarni. Nie będziemy ci przeszkadzać w tworzeniu kulinarnych arcydzieł. Basia zachichotała. – Powodzenia, szefie kuchni.
Drzwi wejściowe zamknęły się lekko, prawie wesoło, i nagle mieszkanie ucichło. Michał został sam z ziemniakami, garnkami i tym dziwnym uczuciem, że kuchnia, którą znał od lat, jakoś nagle stała się obcym terytorium. Na początku jeszcze trzymał fason. Znalazł w internecie przepis na schab zapiekany z cebulą, majonezem i serem, „idealny dla prawdziwych facetów”.
Nazwa mu się spodobała. Brzmiała konkretnie. Mięso, cebula, majonez, ser. Co mogło pójść nie tak?
Pokroił schab w grube plastry. Bardzo grube, takie, że bardziej przypominały kotlety dla drwala niż elegancką pieczeń na rodzinne urodziny. Ułożył je na blasze, posypał cebulą, polał majonezem hojnie, z rozmachem. Prawie pół słoika poszło od razu.
Na koniec zasypał wszystko tartym serem i wsunął do piekarnika. Temperaturę ustawił na maksimum, żeby się porządnie dopiekło. Potem zabrał się za sałatkę jarzynową i tu zaczęły się schody. Ziemniaki gotowały się za długo, więc przy krojeniu rozpadały się w lepką papkę.
Marchewka, przeciwnie, została twarda i chrupała pod nożem. Groszek rozsypał się po blacie. Ogórki kiszone ślizgały się w palcach tak, że Michał dwa razy zaciął się w palec. Za pierwszym razem zaklął cicho, za drugim już głośno.
Krew kapnęła na deskę. Michał rzucił nóż, zaczął szukać plastrów. Znalazł tylko jeden, z Kubusiem Puchatkiem, jeszcze z czasów, kiedy Basia była mała. Owinął nim palec, ale plaster co chwilę odklejał się od wilgoci.
Po godzinie miał na stole miskę czegoś, co miało być sałatką jarzynową, ale wyglądało, jakby ktoś kroił warzywa podczas jazdy tramwajem po dziurawych torach. Ziemniaki zrobiły z tego klej, marchewka sterczała w twardych kostkach, a majonez nie chciał się równo wymieszać. Wtedy z piekarnika poleciał dym. Najpierw cienka smużka, potem druga, po chwili cała kuchnia wypełniła się ostrym, gryzącym zapachem spalenizny.
Michał zakaszlał, rzucił się do piekarnika i otworzył drzwiczki. Ser spłynął na blachę, przypalił się na czarną skorupę i przywarł tak, jakby ktoś go przykleił cementem. Majonez zamienił się w tłustą, bulgoczącą maź, a mięso było ciemne, suche i miejscami zupełnie zwęglone. – No nie wierzę – wyszeptał Michał.
Otworzył okno, potem drugie. Przeciąg poniósł zapach spalenizny przez całe mieszkanie. W przedpokoju aż zadzwonił wieszak. Spojrzał na zegar.
Było wpół do czwartej. Goście mieli przyjść o piątej. Na stole stała krzywo wymieszana sałatka jarzynowa z chrupiącą marchewką. Na blasze leżało czarne, tłuste nieszczęście.
Poza tym nie było nic. Michał poczuł, jak zimny pot spływa mu po plecach. Przez kilka sekund stał na środku kuchni i patrzył to na zegar, to na blachę ze spalonym mięsem. W głowie miał pustkę, taką białą, ogłuszającą.
Potem przyszła pierwsza myśl: zadzwonić do Doroty. Już nawet sięgnął po telefon. Palec zawisł nad jej imieniem, ale zaraz go cofnął. Nie, nie zadzwoni.
Po pierwsze, pewnie i tak nie odbierze, bo siedzi z Basią w kinie. Po drugie, co miałby powiedzieć? „Dorota, ratuj. Jednak gotowanie to nie są babskie wymówki.
” Przecież by się ze wstydu pod ziemię zapadł. A po trzecie, nawet gdyby wróciła, było już za późno. Z czarnej skorupy na blasze nikt nie zrobi obiadu dla piętnastu osób. Zostało jedno wyjście.
Żałosne, drogie, ale jedyne. Michał zerwał z siebie fartuch, chwycił kurtkę, portfel i wybiegł z mieszkania tak szybko, że o mało nie potknął się o własne buty w przedpokoju. Na klatce schodowej minął sąsiadkę z pieskiem, która spojrzała na niego podejrzliwie. – Panie Michale, coś się pali?
– Już nie – rzucił i pognał dalej. Najbliższy większy supermarket był dwa kwartały dalej. Taki z pieczywem, mięsem, chemią, wszystkim naraz i z działem garmażeryjnym przy końcu sklepu. Michał wpadł tam zdyszany, czerwony na twarzy, z włosami potarganymi od wiatru i nerwów.
Przy ladzie z gotowym jedzeniem stało kilka osób. Starsza pani wybierała pierogi ruskie. Jakiś pan w roboczej kurtce zastanawiał się nad kotletem mielonym. A młoda matka próbowała przekonać dziecko, że krokiet to nie jest brązowa naleśnikowa rurka.
Michał nie miał czasu na uprzejmości. Przecisnął się bliżej i zaczął wzrokiem pożerać pojemniki. Sałatka jarzynowa była trochę sucha po wierzchu, z majonezem przyżółkłym na krawędziach, ale była. Śledź pod pierzynką też leżał, choć wyglądał, jakby w tej pierzynce zdążył się porządnie spocić.
Buraczki puściły sok, wszystko pływało lekko różową wodą. Obok stały miski z jakąś sałatką z makaronem, niezbyt zachęcającą, i galareta, na którą Michał nawet nie chciał patrzeć. – Poproszę kilogram tej jarzynowej – powiedział szybko. – Nie, jednak półtora, i tego śledzia też z kilogram.
Sprzedawczyni spojrzała na niego bez zdziwienia. Pewnie widziała już niejednego zdesperowanego mężczyznę przed rodzinną imprezą. – Coś jeszcze? Michał rozejrzał się nerwowo.
– Dwa kurczaki z rożna. Kurczaki obracały się za szybą, ale wcale nie wyglądały jak z reklamy. Były blade, zmęczone, ze skórką pomarszczoną i miejscami wysuszoną. Jeden miał skrzydełko tak przyklejone do boku, jakby poddał się już dawno temu.
– Te dwa? – zapytała sprzedawczyni. – Tak, wszystko jedno. I jeszcze tę kiełbasę.
Nie, nie tę drogą, tę obok, i dwa bochenki chleba. Może jeszcze bagietki. Wrzucał do koszyka kolejne rzeczy bez większego planu. Tanie czekoladki do kawy, paczkę paluszków, ogórki konserwowe w słoiku, bo nagle mu się wydało, że na stole musi być coś kwaśnego.
Wziął też plastikowe tacki z wędliną, chociaż plasterki wyglądały tak cienko, jakby ktoś kroił je z wyrzutem sumienia. Przy kasie serce zamarło mu na moment. – Sześćset dwadzieścia osiem złotych i dziewięćdziesiąt groszy – powiedziała kasjerka. Michał zapłacił kartą.
Terminal piknął wesoło, zupełnie nie na miejscu. Jemu drgnęło oko. To były pieniądze odłożone na zimowe opony. Już sobie nawet upatrzył komplet w promocji.
A teraz jego opony leżały w foliowych reklamówkach jako suchy kurczak, kwaśny majonez i śledź pod pierzynką. Do domu wrócił obładowany, jak człowiek wracający z zakupów przed Bożym Narodzeniem. Na schodach jedna reklamówka zaczęła się rozrywać, więc musiał ją przytrzymać kolanem. Kiedy wpadł do mieszkania, było już za pięć piąta.
Nie myślał, tylko działał. Sałatkę jarzynową przełożył do dużej szklanej misy Doroty. Wygładził łyżką wierzch, ale wyglądało to tak, jakby próbował wyrównać tynk na starej ścianie. Śledzia wrzucił do drugiej miski, starając się nie patrzeć na różową wodę zbierającą się przy brzegach.
Kurczaki pokroił byle jak. Razem ze skórą, kośćmi, wszystkim. Ułożył kawałki na największym półmisku i przykrył je trochę plasterkami ogórka, żeby było ładniej. Obrusu nie znalazł.
Szarpał się chwilę z szafką w przedpokoju, potem z komodą w sypialni, ale znalazł tylko poszewki, stare ręczniki i świąteczny bieżnik z gwiazdkami, którego przecież w lipcu nie położy. W końcu wyciągnął z dolnej szuflady ceratę, trochę pogniecioną, w małe zielone jabłka. Stół wyglądał jakoś niedobrze, nieelegancko, ale przynajmniej nie był pusty. Równo o siedemnastej rozległ się dzwonek do drzwi.
Michał wciągnął powietrze, poprawił kołnierzyk koszuli i poszedł otworzyć. Na progu stała cała delegacja. Ciocia Grażyna w bluzce w panterkę i z mocno polakierowaną fryzurą. Wujek Ryszard w swetrze pamiętającym chyba jeszcze czasy pierwszego telewizora Rubin.
Bartek z Elżbietą i kilka dalszych osób, które Michał widywał głównie przy okazji takich właśnie stołów. Ręce mieli prawie wszyscy puste. Ciocia Grażyna wręczyła mu jedną chryzantemę, trochę zmęczoną, owiniętą w folię. – Michałku, wszystkiego najlepszego, kochany!
– zawołała i od razu cmoknęła go w policzek. – Ale my głodni! No mówię ci, od rana nic nie jadłam. Miejsce sobie zostawiłam na dorocine pyszności.
– Ja też tylko kawę wypiłem – dodał wujek Ryszard, zdejmując buty. – Bo wiedziałem, że tu będzie konkretnie. Michał uśmiechnął się sztywno i zaprosił ich do pokoju. Usiedli hałaśliwie.
Krzesła zaskrzypiały. Ktoś od razu sięgnął po butelkę, ktoś inny przesunął półmisek bliżej siebie. Elżbieta przeskanowała stół wzrokiem i jej twarz na moment jakby się wydłużyła. – A Dorota gdzie?
– zapytała ciocia Grażyna, nakładając sobie spory kawałek kurczaka. – Wyszła na chwilę – skłamał Michał. – Zaraz pewnie wróci. Zaczęli jeść.
Michał siedział jak na szpilkach. Patrzył, jak widelce wchodzą w sałatkę, jak noże piłują kurczaka, jak twarze krewnych powoli zmieniają wyraz. Pierwsza odezwała się Elżbieta. Podniosła na widelcu kawałek ziemniaka oblepiony majonezem i zmarszczyła nos.
– Słuchajcie, ten majonez jakiś kwaśny. Octem czuć. Dorota chyba najtańszy kupiła. – I ziemniaki twarde – dorzucił Bartek, odkładając widelec.
– No takie jakieś twardawe, niedogotowane. Wujek Ryszard siłował się z kawałkiem piersi z kurczaka. Nóż skrobał po talerzu. Mięso ciągnęło się włóknami i nie chciało puścić.
– Twarda ta kura, jak podeszwa – mruknął. – W zeszłym roku pieczeń była sucha, w tym kurczak. Coś Dorota formę traci. Ciocia Grażyna westchnęła ciężko, jakby bolało ją całe serce.
– A zobaczcie, nawet zieleninki nie pokruszyła na wierzch. Ani koperku, ani pietruszki. Kiedyś to się kobiety bardziej starały. Teraz wszystko tak na odczepnego.
Michał poczuł, jak coś zaciska mu się w gardle. Siedzieli przy jego stole, jedli jedzenie, za które on zapłacił ponad sześćset złotych, i z każdym kęsem coraz śmielej obgadywali Dorotę – tę samą Dorotę, która przez dwa lata znosiła ich uwagi, zmywała po nich talerze i udawała, że nic się nie stało. Michał słuchał jeszcze przez chwilę. Elżbieta narzekała na majonez.
Bartek dłubał widelcem w sałatce. Wujek Ryszard męczył kawałek kurczaka, a ciocia Grażyna z miną nieomylnej znawczyni kiwała głową nad talerzem, jakby właśnie oceniała obiad w telewizyjnym konkursie. I nagle coś w nim pękło. Uderzył pięścią w stół tak mocno, że kieliszki zadzwoniły, a talerz z wędliną podskoczył na ceracie.
W pokoju zapadła cisza, taka nagła, ciężka, aż stary zegar z kukułką w przedpokoju wydał się głośniejszy niż zwykle. – Dość – powiedział Michał. Głos miał zachrypnięty, ale donośny. Ciocia Grażyna zamarła z widelcem w połowie drogi do ust.
– Co ci się stało, Michałku? – Dorota tego nie gotowała. Przy stole zrobiło się jeszcze ciszej. – Jak to nie gotowała?
– Elżbieta zmarszczyła brwi. – A kto? – Ja. – Michał wstał.
Czuł, że nogi ma trochę miękkie, ale głos już mu nie drżał. – Ja próbowałem przygotować obiad. Mięso spaliłem. Cała kuchnia jeszcze śmierdzi.
Możecie sobie sprawdzić. Sałatka, którą zrobiłem, nadaje się najwyżej do wyrzucenia. A to wszystko – wskazał na miski, kurczaka, śledzia i wędlinę – kupiłem godzinę temu w supermarkecie za rogiem, za ponad sześćset złotych, żebyście mieli co zjeść na moich urodzinach. Przez sekundę naprawdę liczył, że ktoś się zaśmieje, że wujek Ryszard machnie ręką i powie: „Dobra, Michał, każdemu się zdarza”.
Że ciocia Grażyna złagodnieje, że Elżbieta zawstydzi się choć trochę. Przecież rodzina, prawda? Przecież przyszli do niego, nie do restauracji. Ale nie.
Twarz cioci Grażyny stwardniała w jednej chwili. Usta ścisnęła w cienką kreskę, a oczy zrobiły się zimne. – Czyli ty nas karmisz sklepową trucizną? – wycedziła.
– Jaką trucizną, ciociu? To normalne jedzenie z garmażerki. – Normalne? – prychnęła.
– My się przez pół miasta tłukliśmy, żeby ci urodziny zrobić, a ty nam wykładasz na stół jakieś resztki z marketu. – To nie są resztki. – A wyglądają jak resztki – rzuciła Elżbieta i odsunęła talerz. – Ja tego jeść nie będę.
Mam wrażliwy żołądek. Wujek Ryszard też odsunął talerz, aż widelec zsunął się na ceratę. – Słaby z ciebie gospodarz, Michał. Powiem ci wprost: baba weszła ci na głowę, a ty jeszcze tego bronisz.
Swoje urodziny po sklepach latasz. Żona powinna przy garach stać, jak trzeba. – Dokładnie – podchwyciła ciocia Grażyna. – Kiedyś kobiety wiedziały, co to znaczy szanować męża i gości, a Dorota, wielka pani, sukienkę założyła i pewnie gdzieś sobie poszła.
– My do was z sercem – dodała Elżbieta. – A wy nam takie coś? No nie wierzę. Zrobił się gwar.
Mówili jeden przez drugiego, że Michał pantoflarz, że Dorota niewdzięczna, że rodziny się tak nie traktuje, że normalny mężczyzna umiałby żonę ustawić, że oni przyszli świętować, a nie jeść supermarketowe byle co. Michał stał przy stole i słuchał, i z każdą sekundą robiło mu się coraz jaśniej w głowie, jakby ktoś powoli wycierał zaparowaną szybę. Dorota miała rację. Od początku do końca.
Oni nie przyszli do niego. Nie przyszli cieszyć się jego urodzinami. Nie interesowało ich, czy jest szczęśliwy, zmęczony, zawstydzony, czy może potrzebuje zwykłego dobrego słowa. Oni przyszli po pełny stół, po obsługę, po Dorotę krążącą z miskami i przepraszającą, że żyje.
A kiedy tego nie dostali, obraza była większa niż przy jakiejkolwiek rodzinnej krzywdzie. – Zbierajcie się – powiedział cicho. Nikt go najpierw nie usłyszał. – Co?
– spytała ciocia Grażyna. Michał wyprostował się i wskazał ręką na przedpokój. – Zbierajcie się. Koniec imprezy.
Teraz usłyszeli wszyscy. Ciocia Grażyna otworzyła usta, ale Michał nie pozwolił jej zacząć. – To są moje urodziny, mój dom i moja żona, o której nie będziecie tak mówić przy moim stole. Proszę wyjść.
Wychodzili długo i głośno. Krzesła szurały po podłodze, ktoś mamrotał pod nosem. Ciocia Grażyna trzaskała drzwiczkami szafy w przedpokoju, jakby każda półka była jej osobistym wrogiem. Elżbieta zarzuciła płaszcz z taką miną, jakby właśnie została śmiertelnie obrażona.
Wujek Ryszard na odchodne rzucił jeszcze:
– Jeszcze zatęsknisz za rodziną, zobaczysz. Michał nie odpowiedział. Kiedy drzwi zamknęły się za ostatnią osobą, w mieszkaniu zapadła cisza. Nieprzyjemna, ale czysta.
Bez mlaskania, bez uwag, bez cudzych pretensji. Michał usiadł na kanapie. Nie włączył telewizora. Nie sprzątał od razu.
Siedział tak długo, może pół godziny, może więcej. Patrzył na swoje dłonie i myślał o ostatnich dwóch latach. O Dorocie zmywającej po nocach talerze, o tych plastikowych pojemnikach cioci Grażyny, o sobie samym, stojącym z boku i udającym, że przecież nic wielkiego się nie dzieje. Dopiero zgrzyt klucza w zamku go poruszył.
Do mieszkania wpadły Dorota i Basia. Basia trzymała wielki balon, a policzki miała różowe od śmiechu. Dorota zdjęła płaszcz, spojrzała na pusty przedpokój, potem zajrzała do pokoju i zobaczyła stół z niedojedzonymi sałatkami. – A gdzie delegacja?
– zapytała ostrożnie. – Szybko dziś poszli. Nawet talerzy nie wynieśli! Michał podniósł na nią zmęczone oczy.
– Poszli. Obrazili się. Powiedziałem im, że jedzenie jest ze sklepu, że to ja je kupiłem, bo swoje spaliłem, a oni stwierdzili, że jestem pantoflarzem, skoro nie zmusiłem cię do gotowania. Dorota nie uśmiechnęła się triumfalnie, nie powiedziała „a nie mówiłam”.
Usiadła obok niego i pogładziła go po plecach. – Przepraszam cię, Dorota – powiedział cicho. – Miałaś rację. We wszystkim.
– Wiem – odpowiedziała łagodnie. – Ale dobrze, że sam to zobaczyłeś. Michał wstał i podwinął rękawy koszuli. – Ja sprzątam.
– Michał, zostaw. Pomogę ci. – Nie. Moi goście, mój bałagan.
Dorota zaparzyła herbatę, a on wynosił talerze, zeskrobywał resztki, mył miski i szorował blat. Potem Dorota wyjęła z lodówki małe pudełko. W środku był domowy miodownik, równy, pachnący, z cienkimi warstwami kremu. Usiedli we troje przy czystym stole, pili herbatę, jedli ciasto, a Basia opowiadała, jak w kinie jeden chłopiec rozsypał popcorn na pół sali.
Michał patrzył na nie obie i pierwszy raz tego dnia poczuł, że naprawdę ma urodziny. – Wiesz, Dorota – powiedział, dolewając jej herbaty. – W przyszłym roku kończę czterdzieści siedem. Żadna okrągła rocznica.
Może pojedziemy na weekend do tego hotelu z basenem pod Krakowem. Dorota spojrzała na niego spod oka. – A ciocia Grażyna? – Przeżyję.
Wyłączymy telefony. Basia klasnęła w dłonie. – I będę mogła pływać, ile będziesz chciała – uśmiechnął się Michał. Dorota po raz pierwszy tego dnia uśmiechnęła się szeroko i szczerze.
– Zgoda. I tak sprawa rodzinnych urodzin została zamknięta raz na zawsze. Dom znowu był miejscem, w którym można było oddychać spokojnie.
