Znowu ich tu sprowadziłeś? – wycedziła przez zęby Aleksandra, całym wysiłkiem woli powstrzymując się od krzyku. – Staszek, to jest nasze mieszkanie czy dworzec centralny? Stanisław kompletnie ją zignorował.
Stał w przedpokoju, rozpierając się w framudze, podczas gdy Bartek i Mateusz z sapaniem wtaczali do środka wypchane siatki, z których dobiegało brzęczenie szkła. – Ola, weź nie przesadzaj. A gdzie niby mamy siedzieć? – skrzywił się zniecierpliwiony.
– Jako jedyni z całej paczki mamy normalne warunki. Trzy pokoje, kupa miejsca, wielki telewizor. Powinnaś się cieszyć, że siedzę w domu, na twoich oczach, zamiast szwędać się po mieście. „Ustatkowani faceci, powinnam się cieszyć” – pomyślała gorzko, cofając się pod ścianę, by przepuścić obładowanego reklamówkami Bartka.
Ten rzucił jej tylko spojrzenie i kiwnął głową z lekko skruszonym uśmieszkiem, w którym nie było ani krzty zamiaru odwrotu. Za nim wtoczył się Mateusz, potem Leszek, a na końcu wszedł Dominik, strzepując popiół z kurtki prosto na wycieraczkę. Pięciu hałaśliwych facetów zalało korytarz i w ułamku sekundy przestronne mieszkanie stało się ciasne, duszne i obce. Aleksandrę najbardziej wyprowadzał z równowagi nie sam fakt ich obecności, ale to, jak Staszek potrafił ubrać to w słowa.
Z jaką protekcjonalną satysfakcją przedstawiał własne zachowanie jako wielkie poświęcenie, jakby miała teraz paść na kolana z wdzięczności, że święty mąż zamiast do pubu woli zostać pod dachem. A ona z dziką rozkoszą wysłałaby całą tę zgraję do dowolnej knajpy, byle jak najdalej od swojego salonu. W każdy piątek odgrywał się ten sam wykańczający scenariusz. Punktualnie o osiemnastej rozlegał się natarczywy dzwonek do drzwi.
Do środka bezceremonialnie wlewała się głośna ferajna, taszcząc szeleszczące reklamówki pełne taniego piwa, chipsów i tych nieszczęsnych, intensywnych grzanek o smaku boczku z czosnkiem. Drobinki tych przekąsek Aleksandra wydłubywała potem ze wszystkich zakamarków kanapy jeszcze przez tydzień. Towarzystwo rozsiadało się w salonie jak u siebie, rozkręcało telewizor na cały regulator, przekrzykiwało się, rzucało mięsem i bawiło się w najlepsze. A ona ruszała do kuchni na swoją drugą zmianę, bo przecież samymi chrupkami ci spracowani żywiciele rodziny nie mogli się obejść.
– Ola, zrób jakąś deskę wędlin na szybko i ogarnij coś na ciepło – rzucał Stanisław przez ramię, nawet na nią nie patrząc. – Po robocie jesteśmy głodni jak wilki. To nie była prośba, to było polecenie pana dla służącej. Aleksandra zaciskała zęby, kroiła wędliny, układała sery, obierała ziemniaki i odgrzewała pieczeń.
Nosiła talerze do pokoju jak kelnerka. „Kelnerzy przynajmniej dostają napiwki i słyszą zwykłe »dziękuję«” – myślała z goryczą, wpatrując się w swoje odbicie w ciemnej szybie piekarnika. Impreza ciągnęła się do późnej nocy, a bywało, że i do sobotniego poranka. Na ekranie bez przerwy leciały filmy akcji, wystrzały mieszały się z pijanym rechotem, a telewizor dudnił tak, że ściany drżały.
Faceci jedli, pili, kłócili się o samochody i politykę. Co jakiś czas któryś wychodził zapalić na balkon, zostawiając uchylone drzwi, przez co mieszkanie powoli spowijał siwy dym, od którego Aleksandrę piekło w gardle. Dopiero w sobotnie popołudnie towarzystwo wreszcie się rozłaziło. Stanisław chwiejnym krokiem człapał do sypialni, rzucał się na łóżko prosto w dżinsach i natychmiast zapadał w ciężki sen.
Aleksandra zostawała sama z pobojowiskiem. Zlew uginał się pod stertą lepkich naczyń, w puszysty dywan wdeptane były chrupki, a puste butelki stały wzdłuż ściany jak kręgle. Poduszki na kanapie przesiąknięte były potem i kwaśną wonią zwietrzałego piwa. Ten mdły zaduch wżerał się we wszystko – w firanki, obicia foteli, w koc, pod którym później nie mogła się położyć bez odrazy.
Otwierała okna na oścież, wietrzyła, prała, szorowała podłogi silnymi detergentami. Dopiero w okolicach czwartku mieszkanie zaczynało pachnieć jak należy – domem, świeżą kawą, jej ulubionymi perfumami. A w piątek cała gehenna ruszała od nowa. Najgorsze było jednak to, że złość kierowała już nie w stronę Stanisława, tylko samej siebie.
Miała do siebie żal o własną ugodowość, o brak stanowczości, o to, że nie potrafi rzucić twardego „dość”, które wreszcie dotarłoby do męża. Próbowała nieraz, ale finał zawsze był identyczny. – Staszek, może chociaż nie w każdy weekend będziecie u nas siedzieć? – zaczynała ostrożnie w niedzielny wieczór.
– Może raz w miesiącu? Albo przenieście się do któregoś z chłopaków. Po prostu nie daję rady co tydzień tego sprzątać. – Co?
Zamierzasz mnie teraz ograniczać? – natychmiast unosił się Stanisław, zręcznie odwracając kota ogonem. – Uważasz, że we własnym mieszkaniu nie mam prawa spotkać się z kumplami? – Masz prawo.
Ale dlaczego ciągle u nas? – Bo mamy warunki. Mateusz gnieździ się w kawalerce, u Bartka teściowa suszy głowę, u Leszka dziecko płacze na okrągło. Czy tobie żal paru plastrów kiełbasy dla moich znajomych?
– Niczego mi nie żal. Po prostu chcę trochę spokoju. – Słuchaj, Ola – Stanisław ściszał wtedy ton i wyciągał swoją ulubioną kartę przetargową. – Jeśli aż tak ci przeszkadza, że siedzę z chłopakami pod dachem, to mogę zacząć chodzić do baru.
Tyle że tam, sama wiesz, kręci się mnóstwo młodych dziewczyn, które bardzo chętnie poznają ogarniętych facetów przy kasie. Taki układ bardziej ci odpowiada? Będziesz siedzieć sama w czterech ścianach i zachodzić w głowę, gdzie jestem i z kim. Aleksandra milkła.
Policzki paliły ją ze wstydu i bezsilności, a siebie za to milczenie nienawidziła jeszcze bardziej. W tamten piątek obudziła się jednak z rzadkim, niemal zapomnianym poczuciem ciepłego wyczekiwania. Następnego dnia miała urodziny. Trzydzieści dwa lata.
Żadna okrągła rocznica, ale mimo wszystko to był jej dzień. Kupiła sobie nawet nową sukienkę – butelkowozieloną, z lejącego się, gęstego jedwabiu, idealnie podkreślającą kolor jej oczu. Schowała ją do szafy i przez cały poranek łudziła się myślą, że może tym razem Stanisław nie ściągnie swojej świty. Że spędzą piątkowy wieczór tylko we dwoje, zamówią coś dobrego z tej włoskiej restauracji, którą tak uwielbiała, a do której nigdy nie chodzili, bo Staszek uważał to za wyrzucanie pieniędzy w błoto na zwykły makaron.
Może nawet przypomni sobie o jej cichym marzeniu o koncercie w Filharmonii. Kupi bilety, zrobi niespodziankę, choć raz na pięć lat małżeństwa. Zamek w drzwiach szczęknął punktualnie o osiemnastej. Aleksandra stała w kuchni przy blacie i słuchała, jak w przedpokoju rozbrzmiewa znajomy, znienawidzony gwar, jak szeleszczą wypchane siatki.
Bartek zarechotał na cały głos z jakiegoś żartu rzuconego od progu, a Stanisław ryknął z korytarza:
– Ola, jesteśmy! Ogarnij nam coś mięsnego na ciepło, po ludzku, co? Chłopaki głodni, ciężki tydzień w robocie był. W środku Aleksandry coś pękło.
Cicho, bezgłośnie, jak zbyt mocno naciągnięta struna. Zapadła dzwoniąca w uszach pustka. Powoli, z nienaganną precyzją wytarła wilgotne dłonie w kuchenną ściereczkę. Popatrzyła na rzemieślnicze sery i świeżego pstrąga, które kupiła rano z myślą o uroczystej kolacji we dwoje.
Potem, wykonując ruchy jak automat, wyciągnęła z zamrażalnika zwykłego kurczaka, posiekała go na kawałki, wrzuciła na patelnię i odpaliła duży ogień. Po pół godzinie bez słowa zaniosła do salonu dymiący, ociekający tłuszczem talerz. Tam huczało już typowe kino akcji, a w powietrzu unosiła się ciężka woń tanich chrupek i piwnej piany. Stanisław rozwalił się na środku kanapy z nogami na ławie, rzucił coś od niechcenia w jej stronę, nawet nie odrywając oczu od ekranu.
Słowo „dziękuję” rzecz jasna nie przeszło mu przez gardło. Aleksandra odwróciła się na pięcie i wyszła. W sypialni przebrała się w wygodne dżinsy i ciepły sweter. Sięgnęła na najwyższą półkę po małą torbę weekendową, wrzuciła do środka najpotrzebniejsze rzeczy i wybrała numer.
– Cześć, mamo. Mogę wpaść do was na noc? – Oleńko, coś się stało? Pokłóciliście się ze Staszkiem?
– mama natychmiast wyczuła w jej głosie napięcie. – Nie, mamo, wszystko w porządku. Po prostu chcę spędzić jutrzejsze urodziny z wami. Narzuciła kurtkę, chwyciła torbę i bezszelestnie wymknęła się z mieszkania.
Nikt w salonie, pochłonięty kolejną strzelaniną i brzękiem szkła, nawet nie zarejestrował dźwięku zamykanych drzwi. W rodzinnym domu w przedpokoju uderzył ją swojski zapach drożdżowych pasztecików z kapustą i waniliowego ciasta. Mama, mądra kobieta, zrozumiała wszystko bez zbędnych pytań i nastawiła zaczyn, zanim Aleksandra zdążyła dojechać. Dziewczyna zasnęła w swoim dawnym pokoju dziecięcym pod ciężką puchową kołdrą i po raz pierwszy od miesięcy nie budziła się z lękiem przy każdym głośniejszym dźwięku.
Rano tata uroczyście zaparzył herbatę w odświętnych filiżankach, wyjął z witryny aksamitne puzderko z delikatnymi złotymi kolczykami i z nieśmiałym, ciepłym uśmiechem ucałował ją w czubek głowy. W południe wpadła młodsza siostra Ania z wielkim tortem bezowym i pękiem balonów, rechocąc na całą kuchnię, jak to ledwo upchnęła je na tylnym siedzeniu w taksówce. Najbliższa przyjaciółka Iza połączyła się na wideo i wydarła się do słuchawki tak głośno, że mama z wrażenia upuściła ścierkę na podłogę. Było mnóstwo śmiechu, prawdziwego ciepła, długich rozmów i szczerych uścisków.
Nie zadzwonił tylko jeden człowiek. Stanisław. W sobotę pod wieczór Aleksandra wróciła do siebie. Mieszkanie przywitało ją grobową ciszą i kompletną ruiną.
W zlewie piętrzyła się góra nieumytych talerzy oblepionych zaschniętym sosem. Po salonie niosła się mdła woń przetrawionego alkoholu, potu i spalenizny tytoniowej. Poduszki z kanapy poniewierały się po podłodze, na szklanym stoliku wyschły lepkie kółka po kuflach, a blat pokrywała gruba warstwa popiołu. Stanisław leżał w sypialni, rozwalony w poprzek małżeńskiego łóżka w przepoconym, cuchnącym dymem t-shircie.
Nawet nie pofatygował się, żeby się rozebrać. Zapomniał. Jej własny mąż po prostu zapomniał o jej urodzinach. Tamtej nocy Aleksandra nie zmrużyła oka, ale nie uroniła ani jednej łzy.
Przebrała się w stare dresy, wciągnęła gumowe rękawice i wzięła się do roboty. Z metodyczną, chłodną zaciętością pomyła wszystkie naczynia, szorując tłuszcz, aż szkło skrzypiało pod palcami. Zdezynfekowała blaty, zgarnęła wszystkie śmieci, butelki i resztki jedzenia do trzech wielkich czarnych worków i bez słowa zbiegła wyrzucić je do śmietnika. Zeskrobała zacieki ze stolika, wytrzepała poduchy i ułożyła je czystą stroną do góry.
Otworzyła okno balkonowe na oścież, wpuszczając do zadymionego pokoju rześkie, lodowate nocne powietrze. Robiła to wszystko cicho, powoli, z absolutnym opanowaniem. Nie robiła tego dla męża. Robiła to wyłącznie dla siebie.
To był jej prywatny rytuał pożegnania. Potrzebowała zająć dłonie ciężką, powtarzalną pracą, podczas gdy w głowie układały się myśli, tworząc prosty, nieodwracalny plan na przyszłość. Szorowała każdy kąt, jakby zmywała ze swojego życia samego Stanisława. W niedzielny poranek mieszkanie lśniło sterylną czystością.
Pachniało chłodnym powietrzem, świeżym płynem do podłóg i mocną kawą, jakby wczorajsza popijawa w ogóle się nie wydarzyła. Aleksandra ściągnęła gumowe rękawice, zaparzyła sobie gęstą kawę, usiadła przy nieskazitelnie czystym stole i wbiła wzrok w parujący kubek. Stanisław wyłonił się z korytarza koło jedenastej – wymięty, opuchnięty, z przekrwionymi oczami. Przeczłapał boso po chłodnych, lśniących panelach, klapnął na krzesło naprzeciwko i zachrypnięty ziewnął.
– Dzień dobry. Jest coś na śniadanie? – Są jajka – Aleksandra powoli uniosła wzrok. Jej spojrzenie było całkowicie obojętne, jakby patrzyła przez niego w pustą przestrzeń.
– To wszystko, co masz mi dzisiaj do powiedzenia, Staszek? – W sensie? – zamarł z lekko uchylonymi ustami, szczerze nie ogarniając, czego ta kobieta znowu od niego chce. Nagle jego mętny wzrok na czymś się zatrzymał – na nowych, eleganckich kolczykach z ametystem, które delikatnie mieniły się w porannym słońcu.
– O, nowe błyskotki! Ładne. Kiedy zdążyłaś to kupić? – Dostałam od rodziców.
– Tak? A z jakiej to okazji taki gest? – Wczoraj miałam urodziny. Stanisław zamarł w bezruchu.
Uśmieszek, który przed chwilą błąkał się po jego pomiętej twarzy, zjechał powoli w dół. Zaczął wiercić się na krześle, wodząc spłoszonym wzrokiem po kuchni – po pustych blatach, idealnie domytej płycie, pustym zlewie – i wreszcie po spakowanej torbie podróżnej stojącej w przedpokoju, której wcześniej nie zauważył. – No, tak… jasna cholera – odkaszlnął nerwowo, próbując sklecić choć cień przepraszającego uśmiechu.
– Ja, ten… Ola, po prostu jeszcze do siebie nie doszedłem. W głowie mi dzwoni jak w dzwonnicy. Zaraz bym się napił kawy, ochlapał twarz i na bank by mi się przypomniało.
Przecież wiesz, jak u mnie z datami – wiecznie mi to z głowy wylatuje. W robocie mam kocioł, same cyfry i terminy… – A wczoraj – przerwała mu Aleksandra tym samym śmiertelnie spokojnym głosem – co ci wczoraj stało na przeszkodzie? Przez cały dzień ani jednego telefonu, ani wiadomości.
Przyszedłeś, rzuciłeś mi kurtkę i kazałeś smażyć mięso dla swoich kolegów. Stanisław otworzył usta, żeby rzucić kolejną dawkę wymówek, ale pod jej lodowatym spojrzeniem natychmiast spasował. Zamknął usta i wbił wzrok w blat. – Wiesz, Staszek, ten weekend wreszcie otworzył mi oczy.
Pokazał mi coś, co uparcie ignorowałam przez bite pięć lat. Masz mnie gdzieś kompletnie. Nie jestem dla ciebie ukochaną kobietą, żoną ani partnerką. Jestem po prostu funkcją – wygodnym, cichym sprzętem domowym, który zawsze stoi w tym samym miejscu.
Zrób jeść, posprzątaj po chlewie, wypierz skarpety i nie zawracaj głowy. – No dobra, teraz to już popłynęłaś – żachnął się Stanisław, a w jego głosie znów odezwała się charakterystyczna irytacja. – Przez jedne zapomniane urodziny dorabiasz całą tę głęboką filozofię. Zapomniałem, wielka mi rzecz.
Każdemu się zdarza. – Nie przez jedne urodziny. Chodzi o każdy piątek, który z premedytacją zamieniasz w koszmar. O każdą rozmowę, w której mną manipulujesz.
Te wasze spędy mnie wykańczają, fizycznie robi mi się od nich niedobrze. Mówiłam ci o tym setki razy. Płakałam, prosiłam po ludzku, ale ty masz w nosie to, jak ja się czuję we własnym mieszkaniu. – Znowu to samo – Stanisław odruchowo zacisnął szczęki i przeszedł do ataku.
– No jak chcesz, to od przyszłego tygodnia zacznę chodzić do knajp. Będę przepuszczał tam ciężką kasę i podrywał laski. Tego chcesz? – Idź!
– rzuciła Aleksandra spokojnie i z gracją wstała od stołu. – Od dzisiaj rób sobie, co tylko chcesz, bo mnie w tym domu już nie będzie. Stanisław zaciął się w pół słowa, a twarz mu wydłużyła się z niedowierzania. – Co ty wygadujesz?
– Mam dość walenia głową w mur. Mam dość rozmów z człowiekiem, który fizycznie nie rejestruje moich słów. Mam dość ustępowania i udawania, że pasuje mi rola darmowej pomocy domowej. Rozwodzimy się.
Odwróciła się, weszła do sypialni i otworzyła na oścież szafę. W pełnym milczeniu zaczęła zdejmować z wieszaków sukienki, składać do dużej torby swetry, dżinsy, bieliznę. Stanisław wpadł za nią do pokoju, opierając się rękami o framugę, by zastawić wyjście. – Ola, czy ty mówisz poważnie?
– w jego głosie po raz pierwszy pojawił się autentyczny przestrach. – Chcesz rozwalić małżeństwo tylko dlatego, że facet napije się z kumplami piwa raz w tygodniu? Ty jesteś normalna? Zabraniasz mi kontaktu z ludźmi, a ja jeszcze na koniec wychodzę na tego złego?
– Już niczego ci nie zabraniam. – Aleksandra starannie złożyła nową butelkowozieloną sukienkę, której nawet nie zdążyła założyć, i położyła ją na samym wierzchu. – Od teraz masz pełną wolność. Możesz się z nimi spotykać codziennie, pić piwo i gapić się w ekran na okrągło.
Nikt wam już nie będzie truł ani psuł humoru skwaszoną miną. Zapięła suwak torby, sięgnęła z górnej półki po teczkę z dokumentami i machinalnie sprawdziła dowód, paszport oraz dyplom. Stanisław wpatrywał się w nią tak, jakby widział ją po raz pierwszy w życiu – jak stała przed nim kompletnie obca kobieta. Aleksandra chwyciła torbę, wyminęła go w drzwiach i ruszyła do przedpokoju.
Nie odezwała się już ani słowem. Nie miała mu niczego do udowodnienia. Stanisław przez lata nie słuchał jej, gdy krzyczała z bezsilności, a teraz, kiedy mówiła szeptem, było już za późno. – Ola, no weź ty…
na serio? – bąkał bezradnie za jej plecami, stercząc na środku sypialni. Rozwód poszedł zaskakująco gładko. Zamknęli wszystko na jednej rozprawie.
Dzieci nie mieli, majątku wspólnego właściwie też nie – mieszkanie Stanisław kupił jeszcze przed ślubem, więc w sądzie nawet nie protestował. Może z wrodzoną pewnością siebie łudził się do samego końca, że Aleksandrze przejdzie złość i sama wróci na kolanach. A może po prostu nie miał pojęcia, jak walczyć o kobietę, bo nigdy wcześniej nie musiał tego robić. Dwa lata później Aleksandra siedziała w przytulnej kawiarni na krakowskim Kazimierzu.
Sączyła kawę z nutą lawendy i śmiała się z jakiejś opowieści przyjaciółki. W pewnym momencie Iza uśmiechnęła się z błyskiem w oku, odłamała kawałek rogalika i rzuciła niby od niechcenia:
– Słuchaj, a wiesz, co tam słychać u twojego byłego, u Staszka? Aleksandra wzruszyła ramionami, spoglądając przez witrynę na brukowaną uliczkę. – Nie, od rozprawy nie mamy żadnego kontaktu.
A co? – Te jego legendarne piątkowe nasiadówki szlak trafił – parsknęła Iza. – Leszkowi urodziły się bliźniaki, więc o piwie może zapomnieć. Bartek przeprowadził się na stałe do Trójmiasta, bo wszedł z teściem w spółkę.
Dominik z żoną wzięli potężny kredyt, liczą każdy grosz do pierwszego, a żona trzyma go na tak krótkiej smyczy, że nigdzie nosa nie wyściubia. A ten zwalisty Mateusz… totalny tata roku, wyobrażasz go sobie? Wrzuca na Instagram zdjęcia, jak gotuje małej kaszkę i plecie jej warkocze.
Aleksandra pokręciła głową z lekkim niedowierzaniem, uśmiechając się pod nosem na samą myśl o tej scenie. – No popatrz, Staszek – Iza upiła łyk kawy i rozłożyła ręce. – Siedzi sam w tych swoich trzech wielkich pokojach. Pies z kulawą nogą do niego nie zagląda.
Aleksandra nic nie odpowiedziała. Przeniosła wzrok za okno na przechodniów uciekających przed przelotnym deszczem i gładko zmieniła temat na zbliżający się urlop nad Bałtykiem. W środku nie drgnęła w niej ani jedna struna. Nie czuła do byłego męża cienia żalu, nie było w niej też taniej satysfakcji czy złośliwości.
Tylko kojący, czysty spokój i absolutna obojętność. Nic już ich nie łączyło – i to był bez wątpienia najlepszy prezent, jaki mogła sobie sprawić na tamte trzydzieści drugie urodziny.
